Afl. 78 – De vergeten journalist die waarschuwde voor de nazi’s

Afl. 80 – ‘We danken het moderne Nederland aan boeren en buitenlui’

* Wanneer en waarmee begon ons vaderland? Het antwoord op die vraag is inmiddels even klassiek als de gebeurtenissen zelf: Nederland ontstond in de stoere Tachtigjarige oorlog tegen de dwingeland Philips II, en werd vervolmaakt in de Gouden Eeuw. Niet dus, schrijft Daniel Paarlberg in De Grondleggers. Het begon allemaal veel eerder en heel anders, vertelt hij. We danken het moderne Nederland niet aan regenten en gewiekste zakenlui, maar aan boeren en de pioniers van de West-Nederlandse Laagvlakte. * In Onwillige volksgenoten bestrijdt historicus Peter Longerich het idee dat het hele Duitse volk achter de nazi’s stond en dat zij dem Führer entgegen arbeiten. Recensent Wim Berkelaar las het boek en concludeert: ‘Longerich maakt het te mooi. Je kunt namelijk heel goed mopperen op de nazi’s en tegelijkertijd naar de Führer toewerken.’

Afl.79 – ‘Nederland wilde medewerkers van Soekarno uitschakelen’

* ‘Afgemaakt als een dolle hond,’ zo schrijft de Nederlandse vrouw van een hoge medewerker van de Indonesische Mohammad Hatta. Ze is zojuist bevallen van hun vierde kind, en heeft net gehoord dat haar man geëxecuteerd is door de Hollanders tijdens de zogeheten Operatie Kraai. Geen ongeluk, geen toeval, maar vooropgezette eliminatie, concludeert Frank Vermeulen in Masdoelhak en Adriana, of de toegedekte moorden van de Indonesiëoorlog. ‘De Nederlandse regering wilde met name medewerkers van Soekarno en de zijnen uitschakelen,’ vertelt hij. * Amsterdam werd in de jaren tachtig en negentig een stad voor en van iedereen. In Amsterdam voor sjiek en sjofel vertellen architectuur- en stadskenners Petra Brouwer en Tim verlaan hoe de stad in de jaren zeventig werd behoed voor cityvorming met kantoren en auto’s, en in plaats daarvan een mensenstad werd. Rotterdammer Manon van der Heijden bespreekt het boek.

Afl. 78 – De vergeten journalist die waarschuwde voor de nazi’s

* De Joodse journalist Paul Sanders waarschuwde voor het opkomende nationaal-socialisme in Duitsland: hij voorzag dat de nazi's Nederland en Europa niet met rust zouden laten. Zijn tijdgenoot Menno ter Braak zou met zijn essay Het nationaal-socialisme als rancuneleer de canon van klokkenluiders halen. Maar Sanders raakte in de vergetelheid. Historicus Claartje Wesselink haalde hem onder het stof vandaan. * Tegen het Westen. In gesprek met onze vijanden. Zo heet het nieuwste boek van de Franse auteur Frédéric Martel, die eerder furore maakte met zijn boek Sodoma, over de oneerbare gebeurtenissen achter de muren van het Vaticaan. Ditmaal zoekt hij de vijanden van Europa op, van Steve Bannon tot 'Poetin-fluisteraar' Aleksandr Doegin. Martel komt tot de conclusie dat deze critici van het Westen een karikatuur maken waar ze zelf in gaan geloven. Recensent Pieter van Os bespreekt het boek.

Afl. 77 - ‘De kracht van Europa is zijn verdeeldheid’

* Volgens wetenschapsjournalist Marcel Hulspas is onze beschaving uiteraard schatplichtig aan de Grieken en Romeinen, maar moeten we de oorsprong van het moderne Europa eigenlijk later zoeken: in de Middeleeuwen. In Wij, Europanen. Een onwaarschijnlijke ontstaansgeschiedenis laat hij zien hoe Europa sinds dat tijdperk gevormd is door rationaliteit, maar ook door schaduwkanten zoals uitsluiting en superioriteitsdenken. De auteur schuift aan om te vertellen over zijn onderzoek. * In 1925 verscheen de historische roman Jud Süß van de Duits-Joodse schrijver Lion Feuchtwanger. Het boek was bedoeld als een ideeënroman, waarin de Joodse hoofdfiguur zijn zwakheden probeert te overwinnen. Vijftien jaar later maakten de nazi’s er in een film een naargeestig antisemitisch verhaal van. Recensent Wim Berkelaar bespreekt deze historische klassieker, die opnieuw is uitgegeven. * Het zomernummer van Historisch Nieuwsblad gaat over de geschiedenis van het kind: al eeuwenlang een bron van vreugde én kopzorgen voor ouders. Hoofdredacteur Bas Kromhout doet een greep uit de verhalen in het tijdschrift: over de castratieangst van Freuds patiëntje kleine Hans, de geschiedenis van het kind als kieskeurige eter, en het verhaal van kindsterretje Shirley Temple.

Afl. 76 - Philip Dröge: ‘Wie de tijd beheerst, beheerst alles en iedereen'

* Schrijver Philip Dröge reisde voor zijn nieuwe boek De tijdreiziger de wereld over om de mysteries van de tijd te ontrafelen. Hij verbaasde zich over monniken op Athos die de tijd vergaten, en meer nog over Manilla, waar de stipte westerse tijd de slordige ‘katholieke tijdsbeleving’ verdreef. ‘Wie de tijd beheerst, beheerst alles en iedereen, zo leert de geschiedenis’, aldus Dröge.  * Dokter Magnus Hirschfeld was met zijn Institut für Sexualwissenschaft een beroemdheid, die door de nazi’s werd uitgeschakeld en in ballingschap stierf in Parijs. Hij was de eerste die operaties uitvoerde om mensen fysiek te veranderen. Historicus Alex Bakker beschreef het verhaal van Dora Richter en Gerd Katter, die dokter Hirschfeld in de jaren twintig behandelde. Recensent Manon van der Heijden bespreekt het boek. * Furious Minds. The Making of the MAGA New Right. Zo heet het boek van Laura K. Field over de denkclubjes achter Trump. De invloedrijke mannen die het oor hebben van de Amerikaanse president geloven dat de grondwet alleen voor witte Amerikanen geldt, en niet voor burgers van kleur, aldus historicus Bas Kromhout.