Wie is hier eigenlijk de baas?

De game-industrie zit in een laadscherm

Sony schrapt het schijfje, Xbox schrapt banen en een nieuwe console kan richting duizend euro gaan. Wie kan gaming straks nog betalen? Games maken wordt duurder, consoles worden niet goedkoper en spelers blijven hangen op een prijsgrens van ongeveer 80 euro. Tweakers-redacteur Daan van Monsjou legt uit waarom die rekensom steeds minder goed uitkomt. Sony stopt vanaf januari 2028 met schijfjes voor nieuwe PlayStation-games en stuurt kopers richting digitale licenties, terwijl fysieke spellen volgens Daans prijsvergelijking meestal goedkoper zijn. Een korting in de PlayStation Store kan bovendien verdwijnen, waarna zelfs een jarenoude game weer 80 euro kost. Aan de andere kant snijdt Xbox na een kostbare overnamegolf in studio’s en personeel, terwijl aan tafel de vraag opkomt of Game Pass die investeringen ooit kan terugverdienen. Met Randal, Jurian en Ruurd bespreekt Daan wie de rekening betaalt, of de EU moet ingrijpen en waarom kleinere games juist ruimte krijgen tussen het miljoenengeweld. Over Daan van Monsjou Daan van Monsjou is nieuwsredacteur bij Tweakers, waar hij sinds 2019 nieuws- en achtergrondverhalen schrijft. Zijn voorliefde ligt bij computerhardware en de chipsector; eerder onderzocht hij de chipambities van de EU en interviewde hij ASML-cto Martin van den Brink. Voor deze aflevering dook hij in Sony’s afscheid van fysieke games en vergeleek hij de prijzen van digitale en fysieke PlayStation-games. * LinkedIn: Daan van Monsjou [https://www.linkedin.com/in/daanvanmonsjou] * Website: daanvanmonsjou.nl [https://daanvanmonsjou.nl/] In deze aflevering 0:00:00 Cold open: schijfjes verdwijnen en consoles laten op zich wachten 0:00:23 Intro: Daan is terug en Tech45 kreeg een verbouwing 0:05:45 Waarom de game-industrie op haar grondvesten schudt 0:10:41 Sony stopt in 2028 met nieuwe games op schijf 0:14:52 Van winkelmarge naar Sony’s 30 procent 0:20:05 Waarom games tegelijk te duur en te goedkoop zijn 0:32:27 De volgende generatie: Sony op de troon, Xbox in de knel 0:46:51 Miljoenenproducties, indiegames en de verdwenen middenklasse 0:53:10 Luistervraag van Joris: wat betekent de Chinese invloed van Tencent? 1:01:32 Luistervraag van Joost: werken bij Tweakers en pijnlijke kritiek Genoemd in deze aflevering * GTA VI was het begin van het einde [https://tweakers.net/reviews/14960/gta-vi-was-het-begin-van-het-einde-door-sony-zijn-fysieke-games-nu-echt-dood.html], Daan over Sony’s afscheid van fysieke games * Prijsdata van fysieke en digitale PlayStation-games [https://tweakers.net/reviews/15016/prijsdata-toont-dat-fysieke-playstation-games-tot-50-euro-goedkoper-kunnen-zijn.html], fysieke spellen zijn vaak goedkoper * PlayStation stopt met fysieke schijfproductie [https://blog.playstation.com/2026/07/01/physical-disc-production-ending-in-january-2028-for-new-games-releasing-on-playstation-consoles/], Sony’s officiële aankondiging voor januari 2028 * Project Helix [https://news.xbox.com/en-us/2026/03/11/project-helix-building-next-generation-of-xbox/], officiële toelichting op de volgende Xbox-console * Digital Markets Act [https://digital-markets-act.ec.europa.eu/about-dma/legislation_en], Europese regels voor digitale poortwachters * Steam-terugbetalingen [https://store.steampowered.com/steam_refunds/?l=dutch], voorwaarden voor geld terug bij Steam * Tech45 [https://www.tech45.eu/], wekelijkse techpodcast met Ruurd Sanders Tips van de tafel Daan van Monsjou: Vergelijk de PlayStation Store met fysieke webwinkels; schijfjes zijn voorlopig meestal goedkoper en je kunt ze later doorverkopen. Ruurd Sanders: Test een Steam-game direct na aankoop; binnen veertien dagen en met minder dan twee uur speeltijd kun je meestal geld terugvragen. Randal Peelen: Loop gerust een consolegeneratie achter; oudere grote spellen zijn in een uitverkoop goedkoop en draaien prima op een Steam Deck. See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

Van eFoil tot Etna en het einde der schijfjes

Geen zomerstop, wel volle koffers. eFoilen voor een paar tientjes, de Etna die uitbarst zodra Jurian weg is, en boeken die je niet meer fysiek koopt. Terwijl bijna elke podcast op zomerstop gaat, blijven de nerds gewoon doorpraten, zij het over vakantie. Sander reed met baby en twee honden naar Lago Maggiore en stond daar voor 50 euro op een eFoil van 15.500 euro, dankzij een try-before-you-buy dag van Aerofoils. Jurian klom op Sicilië van zeeniveau naar drie kilometer hoogte en zag de Etna beginnen te spugen zodra hij weg was. Tussendoor gaat het over weer leren lezen op de e-reader, audioboeken gamificeren met Goodreads, Podimo dat de geldkraan voor makers dichtdraait, en een luistervraag van Boba over schijfjes versus downloads, nu Sony het einde van fysieke games heeft aangekondigd. Randal worstelt ondertussen met de vraag of hij Zelda mag laten vallen voor zijn nieuwe Steam Deck. Sponsor: Rabobank Misschien niet de eerste plek waar je kijkt als IT’er, maar wel één waar je je sneller thuis voelt dan je denkt. Ontdek waarom op rabobank.jobs/IT [https://rabobank.jobs/en/campaign/wavemakers/?utm_source=non_digital&utm_medium=redirect_slashit&utm_campaign=it_wavemaker_2024_interest_desire] In deze aflevering 0:00:00 Geen zomerstop: negen reclames in één weekend vooruit ingeblikt 0:02:35 Luistervraag van Wouter van der Hoorn: hoe is het écht met jullie? 0:05:51 Sander met baby en twee honden naar Lago Maggiore, plus eFoilen bij een try-before-you-buy dag 0:15:40 Jurian op Sicilië: de Etna barst uit en van nul naar drie kilometer hoogte 0:20:44 Ping! lezen op de e-reader, audioboeken en je leesreflex gamificeren met Goodreads 0:32:37 Sanders boekentip: Trevor Noah, Born a Crime (Kleurenblind) 0:36:07 Dungeon Crawler Carl en het LitRPG-konijnenhol 0:40:00 Podimo draait de geldkraan voor makers dicht 0:48:07 Jurians Instagram-algoritme stuurt hem naar een half-lege McColgan-show in P60 0:56:00 Luistervraag van Boba: schijfje of download, en Sony's einde van fysieke games Genoemd in deze aflevering * Ping! (MNOT 471, met de auteurs) [https://metnerdsomtafel.nl/podcast/471-een-roman-tegen-je-eigen-telefoon.html], roman over smartphoneverslaving van Arnoud Wokke en Sarah Sporken * Kleurenblind / Born a Crime [https://www.awbruna.nl/boek/non-fictie/trevor-noah/kleurenblind/], Trevor Noah over opgroeien tijdens de apartheid * Dungeon Crawler Carl [https://www.goodreads.com/series/309211-dungeon-crawler-carl], LitRPG-serie van Matt Dinniman * Aerofoils [https://aerofoils.de], de eFoil die Sander uitprobeerde * Goodreads [https://www.goodreads.com], je leesuitdaging bijhouden en gamificeren Tips van de tafel Sander: wil je eFoilen zonder 15.500 euro neer te leggen? Volg het merk Aerofoils en schrijf je in voor een try-before-you-buy dag; twee uur op het board kostte hem 50 euro. Sander: gamify je leesgedrag met Goodreads, zet een jaarchallenge en houd je voortgang bij, dan lees je merkbaar meer. Sander: luister Born a Crime als Nederlands luisterboek, ideaal om op de heenrit in de auto aan te zetten. Randal: koop games fysiek zolang het kan, bij Nintendo vaak goedkoper én doorverkoopbaar; een principekwestie die je later dankbaar bent. See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

Van eerste Apple tot eigen museum

Ed Bindels verkocht zijn eerste Apple in 1979. Toen Apple vijftig werd, opende hij er een heel museum voor. Ed Bindels bouwde in twintig jaar de grootste Apple-keten van Nederland op, en verzamelde ondertussen stiekem decennia aan Apple-geschiedenis. Vijftig jaar na de oprichting van Apple opende hij zijn eigen Apple Museum in Utrecht: inclusief nagebouwde garage, een muur vol regenboog-iMacs en de HP-rekenmachine van Wozniak die hij op eBay op de kop tikte. Aan tafel neemt hij Randal, Jurian en Sander mee langs de Holy Trinity, de Lisa die Apple met bulldozers liet vernietigen, en de vraag of Apple nog wel echt innoveert of vooral op safe speelt. Ook: waarom een echte Apple 1 een half miljoen kost, hoe YouTuber iJustine huilend door het museum liep en haar reis naar Londen uitstelde. Over Ed Bindels Ed Bindels is oprichter van Amac, met bijna vijftig winkels de grootste Apple-reseller van Nederland. Hij werkt al sinds eind jaren zeventig in de computerverkoop en maakte de introducties van de Lisa en de Macintosh van dichtbij mee. In 2020 vatte hij het plan op voor een eigen Apple Museum, dat hij privé financierde en dat op 1 april 2026 opende, precies vijftig jaar na Apple. Aan tafel als de Apple-kenner die de hele geschiedenis zelf heeft meegemaakt. * LinkedIn: Ed Bindels [https://www.linkedin.com/in/edbindels/] * Website: applemuseum.nl [https://applemuseum.nl/] Sponsor: Rabobank Misschien niet de eerste plek waar je kijkt als IT’er, maar wel één waar je je sneller thuis voelt dan je denkt. Ontdek waarom op rabobank.jobs/IT [https://rabobank.jobs/en/campaign/wavemakers/?utm_source=non_digital&utm_medium=redirect_slashit&utm_campaign=it_wavemaker_2024_interest_desire] In deze aflevering 0:00:00 Hoe iJustine ineens in het museum stond 0:01:31 De eerste Apple uit 1979 en de Holy Trinity van thuiscomputers 0:10:38 Amac beginnen: 50 pagina’s businessplan en waarom Apple je locatie bepaalt 0:24:05 Innoveert Apple nog, of speelt het vooral op safe? 0:28:00 AI als schrijfhulp voor de museumteksten (en de spellingcorrectie-ergernis) 0:39:08 Waarom je een visionair als Steve Jobs nodig hebt: van wifi tot multitouch 0:44:44 Zes jaar bouwen aan het museum: van garage tot Think Different-tunnel 0:57:28 70% buitenlandse bezoekers en het emotionele bezoek van iJustine 1:03:32 Luistervraag van Wouter van Hoorn: komt er ooit een echte Apple 1? 1:07:47 De Lisa die Apple met bulldozers liet vernietigen Genoemd in deze aflevering * Apple Museum [https://applemuseum.nl/], het museum van Ed Bindels in Utrecht * Amac [https://www.amac.nl/], grootste Apple-reseller van Nederland * HomeComputerMuseum [https://www.homecomputermuseum.nl/], interactief computermuseum in Helmond * iJustine [https://www.youtube.com/ijustine], Amerikaanse tech-YouTuber die het museum bezocht * Keep It Simple: The Early Design Years of Apple [https://www.amazon.com/Keep-Simple-Early-Design-Years/dp/3897904071], boek van Hartmut Esslinger over zijn Apple-prototypes * Marques Brownlee (MKBHD) [https://www.youtube.com/mkbhd], tech-YouTuber die Randal graag in het museum zou zien Tips van de tafel Ed Bindels: Gebruik AI als schrijfhulp, maar redigeer altijd zelf. De eerste output is vaak “klinkbare onzin”; de winst zit erin dat je nooit met een blanco pagina begint. Randal Peelen: Plan meerdere bezoeken aan een goed museum. Hij liep er twee uur rond en denkt dat je na vier keer nog steeds nieuwe dingen ontdekt. Ed Bindels: Wil je lokaal AI draaien zonder de cloud? Een cluster van Mac Minis of Mac Studios blijkt daar stiekem verrassend goed in, dankzij de M-chip. See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

Wie is hier eigenlijk de baas?

Je leverancier roept trots dat hij soeverein is. Maar als de wet Amerikaans is en de stekker in Washington zit, wie is er dan echt de baas? Digitale soevereiniteit is in een half jaar van vakjargon naar chefsache gegaan, en Randal is het woord inmiddels een beetje zat. Brenno de Winter (auteur van “Soevereiniteit! Hoe dan?”) en Ellen Mok (Digitale Doetank) leggen uit waarom het toch een groot ding is: door onze digitale afhankelijkheid hebben we een stuk macht uit handen gegeven aan bedrijven waar we geen regie over hebben. Het gesprek gaat van de Westfaalse vrede naar het uitzetten van AI-modellen voor niet-Amerikanen, en van het mondkapjes-moment naar Chinese staatshackers die dertien jaar in de systemen van Volkswagen zaten. De oplossing is volgens Ellen grappig genoeg niet zo complex: we geven het geld al uit, we moeten het alleen anders uitgeven. Onderweg dreigt Ellen haar Mistral-abonnement op te zeggen (waarna het model zich netjes gedraagt) en bouwt Brenno al zijn slides om naar platte markdown, inclusief herbruikbare katplaatjes. Over Ellen Mok Ellen Mok is oprichter van de Digitale Doetank, een steward-owned advieskantoor dat overheden en bedrijven helpt bij digitale autonomie. Ze werkte eerder als Manager Cyber Strategy & Risk bij KPMG en als cybersecurity-onderzoeker bij de AIVD (onder meer in het Cyber China-team), en was in 2024 kandidaat voor D66 voor het Europees Parlement. Ze is daarnaast extern adviseur van het Digitale Autonomie Competentiecentrum (DACC). * LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/ellen-mok-a238727b/ [https://www.linkedin.com/in/ellen-mok-a238727b/] * Website: https://www.digitaledoetank.nl/ [https://www.digitaledoetank.nl/] Over Brenno de Winter Brenno de Winter is informatiebeveiligingsexpert, voormalig onderzoeksjournalist (Journalist van het Jaar 2011) en auteur van “Soevereiniteit! Hoe dan?”. Hij is voorzitter van Stichting LibreKAT (rond OpenKAT) en actief vanuit zijn bedrijf Vigilis B.V. In de aflevering presenteert hij zijn nieuwe open source presentatietool op basis van markdown. * LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/brenno [https://www.linkedin.com/in/brenno] * Website: https://dewinter.com/ [https://dewinter.com/] Sponsor: Rabobank Misschien niet de eerste plek waar je kijkt als IT’er, maar wel één waar je je sneller thuis voelt dan je denkt. Ontdek waarom op rabobank.jobs/IT [https://rabobank.jobs/en/campaign/wavemakers/?utm_source=non_digital&utm_medium=redirect_slashit&utm_campaign=it_wavemaker_2024_interest_desire] In deze aflevering 0:00:00 Intro: soevereiniteit sexy maken en een Europese virusscanner 0:02:15 Ellens Digitale Doetank: een advieskantoor zonder afhankelijkheid als verdienmodel 0:04:11 Gemeente Amsterdam als launching customer en de beslisboom voor de cloud 0:09:07 Soevereiniteit versus digitale autonomie, en waarom “wij kunnen geen hyperscalers” onzin is 0:14:13 De kostencurve: Europees doet vooraf pijn, Amerikaans achteraf 0:17:07 Van de Westfaalse vrede naar big tech als de nieuwe baas 0:20:33 Het mondkapjes-moment en AI-modellen die voor niet-Amerikanen dichtgaan 0:23:02 Waarom de IT geen leermechanisme heeft zoals de luchtvaart 0:28:03 Slides als platte markdown: Brenno’s ontsnapping uit PowerPoint (met katten) 0:31:42 Sponsor: Rabobank 0:36:20 Vibecoden met Amerikaanse modellen: mag dat als je hier zo tegen bent? 0:46:06 Van ISO 27001 tot een echt soevereiniteitsstempel 0:57:49 Het Cloud Sovereignty Framework, de SEAL-niveaus en de wildgroei aan modellen 1:05:22 Nationale veiligheid Amerikaanse stijl: toegang tot de meest gevoelige data 1:13:57 256 miljard per jaar naar big tech, ongeveer een heel land aan economie 1:20:22 Chinese staatshackers, dertien jaar bij Volkswagen en gedumpte e-auto’s 1:29:07 Luistervraag Boba: wordt soevereiniteit ooit sexy? 1:36:17 Luistervraag Robert-Jan: wat moeten nerds nog bouwen? Genoemd in deze aflevering * Soevereiniteit! Hoe dan? [https://www.bol.com/nl/nl/p/soevereiniteit-hoe-dan/9300000274334897/], het boek van Brenno de Winter * Digitale Doetank [https://www.digitaledoetank.nl/], Ellens advieskantoor voor digitale autonomie * Cloud Sovereignty Framework [https://commission.europa.eu/news-and-media/news/sovereign-cloud-framework-explained-2026-06-01_en], het Europese model met SEAL-niveaus 0 tot 4 * Volwassenheidsmodel Digitale Autonomie (DACC) [https://www.digitaleoverheid.nl/nieuws/nieuw-het-volwassenheidsmodel-digitale-autonomie/], zelftest voor je organisatie * MITRE ATT&CK Framework [https://attack.mitre.org/], het community-model dat als inspiratie diende * Nextcloud All-in-One [https://nextcloud.com/], open source werkplek om zelf te hosten * The Good Cloud [https://thegood.cloud/], Nederlandse gehoste Nextcloud-dienst * Stichting LibreKAT [https://librekat.nl/], Brenno’s stichting rond OpenKAT Tips van de tafel Brenno: Maak van je presentaties platte markdown in plaats van PowerPoint; doorzoekbaar, herbruikbaar en het scheelt gigabytes aan opslag. Brenno: Vibecode gerust met AI, maar lees je eigen code en sla geen stappen over, anders bouw je cognitieve schuld op. Ellen: Koop bij een aanbesteding op je eigen normen en waarden, niet op de laagste prijs; anders komt er nooit een volwassen Europees alternatief. Ellen: Ga deze week bewust iets vets kopen of gebruiken dat Europees is. See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

Vraag het een mens, niet je chatbot

Liegt ChatGPT tegen je? Niet helemaal, zegt Julia Janssen, want een leugen heeft een motief en een machine geen bewustzijn. Maar de bedrijven erachter wél. Kunstenaar en ambassadeur databescherming Julia Janssen schoof voor de zoveelste keer aan, dit keer met een pet op. Met haar installatie Chadding, die debuteerde rondom het World Economic Forum in Davos, laat ze ChatGPT zelf vertellen hoe het onze kijk op de werkelijkheid kleurt: niet waarheidsgetrouw, maar plausibel klinkend, en steeds vaker gesponsord. Ze legt uit hoe merken via “generative engine optimization” antwoorden sturen, hoe de Israëlische overheid die techniek al inzette rond Gaza, en waarom de relatie met een chatbot gevaarlijker is dan met een rij Google-resultaten: het voelt als een coach, een vriend, een orakel. Daarna wordt het persoonlijk. Julia stortte in november 2025 twaalf meter een ravijn in, alleen, zonder telefoon, met een gebroken arm, en moest zichzelf eruit klimmen en zwemmen. Dat ongeluk werd haar scherpste argument: elke keer dat je een chatbot om advies vraagt, geef je je brein het signaal dat je het zelf niet kan. Haar tegenzet is een pet met “Ask anything”, een uitnodiging om weer mensen iets te vragen in plaats van een AI. Over Julia Janssen Julia Janssen (1994) is kunstenaar, spreker en sinds 2021 ambassadeur van Stichting Data Bescherming Nederland (SDBN), waar ze betrokken is bij collectieve rechtszaken tegen onder meer X, Amazon en Adobe. Ze maakt interactieve en performatieve installaties over de invloed van data en AI, eerder onder andere het voorleesproject met 835 privacyvoorwaarden en een werk waarin ze haar hele Facebook-archief op pingpongballetjes beschreef. In 2023 nam Mozilla haar op in de Rise25. * LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/julia-janssen-85218b141/ [https://www.linkedin.com/in/julia-janssen-85218b141/] * Website: https://studiojuliajanssen.com/ [https://studiojuliajanssen.com/] In deze aflevering 0:00:00 Intro: succesvol Big Tech aanpakken en waarom je echt alles mag vragen 0:00:25 Terug aan tafel, met een pet, en de ironie van Instagram 0:03:19 Chadding in Davos: kunst tussen de house of Amazon en house of Google 0:05:26 Geen waarheidsmachine maar een plausibiliteitsmachine 0:11:03 Het gesprek met ChatGPT: “zijn je antwoorden neutraal?” 0:12:46 SEO werd GEO: hoe merken zich in je chatbot wurmen 0:14:54 Hij, zij of het? Waarom Julia bewust “het” zegt 0:15:36 Liegen versus een onwaarheid, en wie hier het bewustzijn heeft 0:22:37 Automatiseringsbias en de hersenen als spier die je moet trainen 0:25:35 Soevereiniteit, Fable en de Ais-inevitable-mantra van Davos 0:30:57 Als technologie een wapen wordt: het voorbeeld rond Gaza 0:32:17 Is dit een bubbel, en wat blijft er liggen als hij barst? 0:40:33 Vooruitgang of bewegingsarmoede? Van e-fiets tot brain rot 0:45:55 Twaalf meter het ravijn in: zelfredzaam zonder telefoon 0:58:44 De pet: Ask Anything, Sam Altman bij Jimmy Fallon en pro-human 1:06:06 Lissabon: een park vol mensen die elkaar weer vragen stellen 1:09:56 Hoopvol, niet optimistisch, want hoop is een spier Genoemd in deze aflevering * Chadding [https://studiojuliajanssen.com/projecten/chadding/], de installatie waarin ChatGPT zichzelf ontmaskert * Ask Anything-pet [https://shop.studiojuliajanssen.com/], het statement en de beweging voor menselijk gesprek * Studio Julia Janssen [https://studiojuliajanssen.com/], portfolio en nieuwsbrief van de kunstenaar * 0.0146 seconds [https://studiojuliajanssen.com/projecten/0-0146-seconds/], het voorleesproject met 835 privacyvoorwaarden * Stichting Data Bescherming Nederland [https://studiojuliajanssen.com/projecten/dutch-data-protection-foundation/], collectieve rechtszaken tegen Big Tech Tips van de tafel Julia: Noem AI bewust “het”, geen “hij” of “haar”, dat creëert afstand tot de machine erachter. Julia: Vraag advies of de weg eens aan een mens in plaats van aan een chatbot; juist die kleine gesprekjes hebben waarde. Julia: Train je brein als een spier en los niet alles met een instant antwoord op, anders wordt de drempel voor moeilijke dingen steeds hoger. Randal: Kies bewust waar AI je echt iets oplevert en balanceer dat, bijvoorbeeld wel de auto naar werk, maar dan toch naar de sportschool. See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.