De ontdekking van de DNA-structuur

De bouw van de Berlijnse Muur: de nacht die een stad doormidden sneed

Het is zaterdagnacht, dertien augustus negentienéénenzestig. Berlijn slaapt. Aan de oostkant liggen de arbeidersbuurten stil in het donker. Aan de westkant gaan de laatste cafés dicht. Niemand weet dat honderden soldaten in de schemerige opslagplaatsen van Oost-Berlijn gereedstaan. Rolletjes prikkeldraad liggen opgestapeld in vrachtwagens. Betonnen palen staan klaar om de grond in gedreven te worden. Om één uur begint Operatie Roos. In de Bernauer Strasse, de Zimmerstrasse en langs de hele grens van honderddrieënvijftig kilometer rollen soldaten van de Nationale Volksarmee en de Volkspolizei prikkeldraadversperringen uit. Huizen die direct aan de grens staan worden bewaakt. De deuren aan de westelijke zijde worden dichtgespijkerd. Wat partijleider Walter Ulbricht in gang zet die nacht is een wanhoopsdaad. De DDR verloor in negentienzestig al meer dan tweehonderdduizend mensen via de enige nog open grens in Berlijn. Artsen, ingenieurs, leraren: precies de mensen die de staat het hardst nodig had. Ulbricht had Sovjet-leider Chroesjtsjov overtuigd: er was geen andere keus. In één nacht moest de leegloop stoppen. Als Berlijn wakker wordt op zondag dertien augustus, bestaat de open stad niet meer. Families zijn van elkaar gescheiden. Arbeiders die in West-Berlijn werkten, staan voor een versperring. In de Bernauer Strasse springen mensen uit hun ramen op de west-Berlijnse stoep. Sommigen halen het. Anderen worden neergeschoten. Achtentwintig jaar zou de Muur staan. Maar hij begon in vijftien minuten. Wat als Ulbricht het niet had gedaan? Had de DDR het overleefd? Had de Koude Oorlog decennia eerder kunnen eindigen?

De Golf die de Wereld Wekte: de tsunami die alles veranderde

Het is zeven uur achtenvijftig op zondag zesentwintig december tweeduizendvier. De Indische Oceaan is een spiegel van rust. Hotels langs de kusten van Thailand, Sri Lanka en de Malediven zitten vol met toeristen. Kinderen spelen op de stranden. Niemand kijkt met argwaan naar de zee. Dan, honderdzestig kilometer uit de kust van Noord-Sumatra, breekt de aarde. Een megathrust aardbeving met magnitude negen punt één tot negen punt drie scheurt de zeebodem open over een lengte van dertienhonderd kilometer. Biljoenen liters zeewater worden verplaatst. Een golf begint zich met de snelheid van een straalvliegtuig in alle richtingen te verspreiden. Langs de kust begint iets vreemds. De zee trekt zich terug. Honderden meters. Vissen spartelen op het drooggevallen zand. Kinderen rennen op het strand om ze te rapen. Toeristen maken foto's. Niemand weet dat dit de adem is die de oceaan inhoudt voor de klap. Binnen vijftien minuten staat er een muur van water van dertig meter hoog aan de horizon. Tweehonderdzevenentwintigduizend achthonderdachtennegentig mensen sterven in veertien landen. Er had gewaarschuwd kunnen worden. De technologie bestond. Maar in de Indische Oceaan was geen enkel waarschuwingssysteem. Vijftien minuten die de wereld wakker schudden.

De Slag bij Beverwijk: het kwartier dat het voetbalgeweld voorgoed veranderde

Langs de A9 bij Beverwijk, 23 maart 1997. Een grijs zondag in Noord-Holland. Aan de ene kant van de snelweg de zwarte markt, vol koopjesjagers. Aan de andere kant een weiland. Vlak, open, onopvallend. Op dat veld staan honderden mannen tegenover elkaar. Geen voetbalwedstrijd in de buurt. Wel honkbalknuppels, ijzeren staven, kettingen en messen. De F-Side van Ajax en de S.C.F. van Feyenoord, klaar voor een vechtafspraak die weken van tevoren is gepland. Binnen enkele minuten ligt een man dood in dat weiland. Carlo Picornie, vijfendertig jaar, een van de oudgedienden van de F-Side, wordt neergestoken tijdens de chaos van de confrontatie. Hij overlijdt ter plekke. Het is de eerste dode bij hooligangeweld in Nederland. De schok is enorm. De beelden van dat weiland, de verhalen over de georganiseerde vechtafspraken, de omvang van het geweld: Nederland kijkt ongelovig toe. Hoe heeft dit zo ver kunnen komen? En wat nu? De nasleep is ingrijpend. Strengere veiligheidsmaatregelen in en rondom stadions. Cameratoezicht. Verboden voor bekende hooligans. Procesverbalen en celstraffen. Het Nederlandse voetbal verandert structureel in de jaren na Beverwijk. Maar de diepere vraag blijft: hoe groeit een sportritueel uit tot dit?

De Treinkaping bij Wijster: het kwartier dat Nederland wakker schudde

Dinsdagochtend 2 december 1975. Een gewone stoptrein rijdt over de enkelsporige lijn van Groningen naar Zwolle, door de weilanden van Drenthe. Aan boord forensen, scholieren, mensen op weg naar hun werk. Dan gaat de noodrem erop. Zeven zwaarbewapende Molukse jongeren kapen de trein midden tussen de akkers bij het dorp Wijster. Als machinist Hans Braam, dertig jaar, zijn cabine verlaat om te kijken wat er aan de hand is, schiet kaper Kobus Tuny met een Uzi dwars door de gesloten cabinedeur. Braam sterft ter plekke. Zijn lichaam wordt de trein uitgegooid en blijft dagenlang langs het spoor liggen. In de twaalf dagen die volgen vallen nog twee doden. Leo Bulter, tweeentwintig jaar, dienstplichtig militair, wordt neergeschoten als het eerste geweld de regering niet doet zwichten. En op de derde dag wordt Bert Bierling, eenendertig jaar, econoom, in de deuropening van de trein geplaatst en daar doodgeschoten. Zijn lichaam belandt naast dat van Hans Braam langs de baan. Het beslissende kwartier bij Wijster markeert het moment waarop een naoorlogse zekerheid in Nederland sneuvelde: het idee dat zwaar politiek geweld iets was voor het buitenland. Niet voor een weiland in Drenthe. De Molukkers hadden een echt verhaal van onrecht. Zij werden in 1951 per dienstbevel naar Nederland gebracht na jarenlange trouwe dienst in het koloniale leger, met een belofte van tijdelijk verblijf die nooit werd waargemaakt. Een tweede generatie, opgegroeid in afgelegen woonoorden aan de rand van de Nederlandse samenleving, koos de weg van geweld. Wat maakt dit kwartier beslissend? En wat als de gebroken beloftes nooit waren gemaakt?

De onafhankelijkheid van Indonesië

Jakarta, 17 augustus 1945. Op de veranda van zijn huis aan Pegangsaan Timur 56 leest Soekarno, met Mohammed Hatta aan zijn zijde, een paar regels van een vel papier. Twee dagen na de Japanse capitulatie, in het machtsvacuüm tussen de oude bezetter en de terugkerende kolonisator, roept hij de onafhankelijkheid van Indonesië uit. Geen leger, geen verdrag, geen erkenning. Alleen een huis, een menigte en een woord: Merdeka. In deze aflevering reconstrueren we het kwartier waarin een eeuwenoude kolonie zich losmaakte van Nederland. De ontvoering naar Rengasdengklok, de nacht waarin de tekst werd opgesteld in het huis van een Japanse admiraal, en de proclamatie die de Indonesische Revolutie ontketende. Het einde van Nederlands-Indië begon op een veranda, in minder tijd dan een nieuwsuitzending duurt. Wat als de pemoeda's niet hadden ingegrepen, en Soekarno en Hatta hadden gewacht?