Betrouwbare Bronnen

587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis'

De president van de Algemene Rekenkamer, Pieter Duisenberg, presenteerde deze week zijn jaarlijkse  verantwoordingsonderzoek over de €450 miljard euro die de rijksoverheid uitgeeft. Met deze keer daarbij ook een ‘hoogrisicolijst'. Zo kunnen Kamers en kabinet zélf zien bij welke grote beleidsthema's politieke, economische en maatschappelijke doelen op lange termijn voortgang gemaakt wordt en waar het stagneert of zelfs spaak loopt. In gesprek met Jaap Jansen en PG Kroeger stelt hij: "Belangrijke doelen raken uit zicht. En zelfs doelen voor de korte termijn. Dat is kostbare stilstand, want niks doen veroorzaakt extra kosten en tegenvallers in de jaren die komen. Stagnatie is nooit gratis." *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! [https://vriendvandeshow.nl/bb] in deze aflevering: vijf prijswinnaars van het boek van Paul Frissen [https://www.boom.nl/filosofie/100-20076_De-neutrale-staat], met dank aan uitgeverij Boom Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje [adverteren@dagennacht.nl]  en wij zoeken contact. *** Uit de hooggestemde plannen en geringe prestaties van het kabinet-Schoof trekt Duisenberg de conclusie dat een realistische overheid wenselijk en noodzakelijk is. Een overheid die duidelijk is over ambities en daar doelstellingen bij formuleert. Die ook realistisch aangeeft 'dit kan en dat dan dus niet'. Die slagvaardigheid en eenvoud vooropzet door te werken met taskforces die verkokering doorbreken en daarmee doorbraken mogelijk maakt, die al te lang op zich laten wachten. De aanzet met zulke taskforces in het kabinet-Jetten biedt perspectief. De Rekenkamer biedt hen dan ook gretig handreikingen voor het 'realistisch plannen' van beleid en voor duidelijkheid bij de doelen die zij nastreven. Een helder onderscheid in begrotingen tussen kasuitgaven en investeringen. Nu loopt dat allemaal door elkaar heen: “Een beetje zoals een student zijn studiebeurs gebruikt." In die 'hoogrisicolijst' staat de houdbaarheid van de overheidsfinanciën zelf op 1. Duisenberg kan zijn irritatie niet onderdrukken over het gebrek aan politieke moed. Ondoelmatige fiscale regelingen - die dus niet doen waarvoor ze bedoeld zijn – belopen inmiddels € 89 miljard. Sanering daarvan levert € 35 miljard op. En dat zou ook nog eens meteen het veel te complexe belastingstelsel vereenvoudigen. Voorstellen voor sanering liggen al een tijd op tafel. "Maar hier gebeurt niks, terwijl grote opgaven wachten op doorbraken en lange termijn investeringen." Bij het woningtekort noteert hij dat de helft van het geld dat beschikbaar was voor woningbouw, ook voor een extra snelle aanpak via flexwoningen, op de plank is blijven liggen. "Hierdoor is het tekort aan huizen nog verder vergroot." Bij het stikstofbeleid heeft het vooruitschuiven van beslissingen grote gevolgen. "De maatschappelijke kosten zijn zo'n € 15 miljard per jaar waarin geen concreet beleid wordt ingezet. Het kabinet kwam zijn beloften niet na." Bij de voorgenomen krimp van de rijksoverheid noemt Duisenberg de uitkomst teleurstellend. Het kabinet-Schoof wilde in het coalitieakkoord 22% minder ambtenaren. Dat werd vertaald naar ‘een kaasschaaf-operatie’ van € 1 miljard. “Een plan voor de lange termijn is niet bekend. Wij zien geen sturing door de minister van BZK”, noteert de Rekenkamer droog. Minister Pieter Heerma moet opnieuw beginnen. Bij de Wajong-uitkeringen kan voor 1 op de 8 dossiers - binnen een bedrag van ruim 4 miljard - niet vastgesteld worden of de uitgaven rechtmatig zijn. "De minister van Sociale Zaken heeft niet het inzicht in de omvang en onzekerheden daarvoor." Duisenberg  benadrukt dat op allerlei beleidsterreinen wel degelijk voortgang is geboekt. 5000 mensen erbij in de Nationale Zorgreserve bewijst dat, evenals de enorme krachtsinspanning bij nieuwe investeringen in Defensie. Toch gaat juist bij de nationale veiligheidsstrategie nog te veel mis. "Er is geen fraude- en anti-corruptiebeleid daar, gelet op die grote investeringen is dit een zorgelijk feit", terwijl de beveiliging van grote militaire objecten nog steeds niet op orde is. "Het Rijk is in een aantal opzichten nog niet klaar voor een acute toename van dreiging." Bij de bescherming van infrastructuur op de Noordzee komt dat door verkokering en ‘bestuurlijke impasse’. Bij de screening door de IND op terrorisme blijkt 'het strengste asielbeleid ooit' niet binnen de beloofde twee weken, maar pas binnen twee jaar te kunnen leveren. Volgens de Rekenkamer laten beide Kamers nog heel wat kansen laten liggen om hun parlementaire bevoegdheden en controletaken goed te benutten. Van de vele gedegen evaluaties door wordt weinig gebruik gemaakt. Voor de nieuwe taskforces van het kabinet zouden Tweede-Kamercommissies minder verkokerd moeten opereren. "We hebben een lerende overheid nodig. Successen uit het verleden kunnen ons inspireren. Hoe Thorbecke zo'n enorm project als de Nieuwe Waterweg en het Noordzeekanaal tot stand wist te brengen. Dat koste zes keer meer dan begroot, maar het levert ons nog steeds welvaart op. En toen niet alles meteen lukte was er geen afrekencultuur, maar werd scherp geanalyseerd wat er mis ging en daar leerden ze van.” *** Verder lezen Het rapport van de Rekenkamer [https://www.rekenkamer.nl/actueel/nieuws/2026/05/20/weinig-resultaat-in-2025-langetermijndoelen-voor-nederland-uit-zicht] En de bijlagen [https://www.rekenkamer.nl/onderwerpen/v/verantwoordingsonderzoek/verantwoordingsonderzoek-2025] *** Verder luisteren 547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: het formatie-advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/547-knopen-doorhakken-hervormen-en-stevig-investeren-het-formatie-advies-van-jeroen-dijsselbloem-en-pieter-duisenberg] 554 - Vooruit durven kijken, net als 50 jaar geleden met Almere [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/554-vooruit-durven-kijken-net-als-50-jaar-geleden-met-almere] 533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/533-een-nieuw-belastingstelsel-leuker-kunnen-we-het-niet-maken-eenvoudiger-wel] 507 - Het strenge oordeel van Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/507-het-strenge-oordeel-van-rekenkamerpresident-pieter-duisenberg] 446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/446-doe-wat-draghi-zegt-of-europa-wacht-een-langzame-doodsstrijd] 423 – Eerst zien, dan geloven – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over de controle op de rijksuitgaven [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/423-eerst-zien-dan-geloven-rekenkamerpresident-pieter-duisenberg-over-de-controle-op-de-rijksuitgaven] 274 - Thorbecke, denker en doener [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/274-thorbecke-denker-en-doener] 210 - Herman Tjeenk Willink over het verval van de democratische rechtsorde [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/210-kabinetsformatie-2021-herman-tjeenk-willink-over-het-verval-van-de-democratische-rechtsorde] 208 - Max Weber: wetenschap als beroep en politiek als beroep [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/208-max-weber-wetenschap-als-beroep-en-politiek-als-beroep]   120 - Roel Bekker: Waarom bij de overheid dingen zo vaak fout gaan [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/120-roel-bekker-waarom-bij-de-overheid-dingen-zo-vaak-fout-gaan] *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:28: 41 – Deel 2 01:05:56 – Deel 3 01:24:00 – Einde See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

586 – Paul Frissen: de staat als hoeder van pluralisme

Bestuurskundige Paul Frissen ziet ons land al een tijd heen en weer schommelen tussen populisme en technocratisch beheer. En dat is heel iets anders dan het beoefenen van de kunst van politiek in een land van minderheden en pluralisme in opvattingen en overtuigingen. Zijn nieuwe boek analyseert hoe dat komt en hoe de beoefening van die kunst de ruimte kan terugvinden die zij verdient. Jaap Jansen en PG Kroeger praten met Frissen over zijn boek De neutrale staat, pleidooi voor conservatief pluralisme [https://www.boom.nl/filosofie/100-20076_De-neutrale-staat]. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! [https://vriendvandeshow.nl/bb] Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje [adverteren@dagennacht.nl]  en wij zoeken contact. *** De staat moet ons beschermen tegen de revolutionaire tijdgeest, zegt Paul Frissen. Hij moet daarin zelf geen politieke voorkeur aan de dag leggen maar vooral het pluralisme behoeden en behouden. Pluralisme is immers een levendig en uitdagend karakteristiek van de Nederlandse cultuur en politiek: "Iedereen is hier ergens minderheid." Daarom moet de staat het pluralisme dat al die vormen van eigenheid beschermt en ruimte geeft helpen bewaren. De staat zelf moet daarbij neutraal blijven. Meer verkeersregelaar of scheidsrechter. De spelregels met gezag handhaven, zonder te bepalen wat de inhoud en de uitkomst van het spel moet zijn. Want het strafrecht en het  geweldsmonopolie van de staat zijn machtige wapens die alleen zorgvuldig en terughoudend ingezet mogen worden. Anders is voor je het weet de rechtsstaat verloren. Populisten vinden dit soort evenwicht en ingetogenheid maar onzin, noteert Frissen. Radicalen willen alles en wel nu. "Sentimenten die meteen bevredigd moeten worden." Populistische stromingen – of ze nu radicaal-rechts zijn of radicaal-links - zijn revolutionair van aard. Zij gaan uit van een welhaast onvermijdelijke apocalyps die het bedrijven van politiek juist onmogelijk maakt. Bij de een is dat een dreigende beschavingsondergang door 'omvolking', bij een ander is dat de planetaire verwoesting door klimaatcatastrofes. Allebei weigeren ze stil te staan bij de politieke matiging van het pluralisme. Dat is volgens hen 'het systeem', gestuurd door 'de elite' die zich tegen hun revolutionaire omwenteling verzet. Als de wereld op instorten staat, legitimeert dat voor radicalen ongeremd gedrag en beleid dat het alledaagse maatschappelijk verkeer moet verstoren. Denk aan de eis van 'noodwetten'. De ‘spontanité' van de Franse revolutie zien we nu terug in fakkeloptochten en het besmeuren van kunstwerken; ruiten ingooien; online bedreigingen; trekker-parades. Erupties in groepsverband van individuele emoties, die voortdurend gevoed moeten worden. Maar een échte oplossing is ook weer niet de bedoeling, blijkt uit bijvoorbeeld PVV-gedrag. Er moet voor hen vooral géén afgewogen migratiebeleid komen. Dat arbeidsmigratie een politieke keuze is en migratie ons niet hoeft te overkomen als een soort natuurverschijnsel, moet buiten beeld blijven. En ook al is het radicale aspect aan de linkerzijde minder dominant, bijvoorbeeld bij Extinction Rebellion ziet Frissen die romantische beleving van identiteit en ondergangsstemming eveneens. Het antwoord uit beleidspartijen rond 'het midden' blijft meestal steken in technocratisch beheer, klaagt hij. Het koesteren van pluralisme is daar verstatelijkt in plaats van een krachtbron. In de verzuiling waren verschillen de maatschappelijke basis. De behoefte aan gelijkheid - in kansen, voorzieningen en posities - bracht vanaf de jaren ‘60 en ‘70 uniformering. Verschillen werden een probleem dat via diagnostisering, monitoring, protocollen en compensatiemechanismen beheersbaar kon worden gemaakt. Wat Alexis de Tocqueville zo fraai 'mild despotisme' noemde.  Beheersing en de technocratie van regelstelsels werd essentieel, dat hadden Michel Foucault en Jürgen Habermas goed gezien. Frissen toont zich geïnspireerd door de Franse denker Claude Lefort, die erop wijst dat niet beheersing en technocratisch management, maar creatieve botsingen de essentie van de democratie vormen. Dat technocratie en de gedachte dat deze door wetenschappelijke kennis, feiten en inzichten gestuurd kan worden nogal feilbaar is, zagen we in bij Covid-19. Opvallend was nu juist hoe wendbaar en flexibel het improviseren in de samenleving ook toen uiteindelijk weer bleek te zijn. Zelfs bij grote verschillen in aanpak tussen verschillende landen in Europa liep het overal uit op ‘doormodderen’ en improviseren. Wie pluralisme meer ruimte wil geven, krijgt van Frissen huiswerk mee. Afschaffen van regels? Met het behoud van protocollen en steeds meer toezicht leidt dat tot niets. De rechter op de stoel van de politiek zetten - denk aan een Constitutioneel Hof of aan het Urgenda- arrest – leidt tot nog meer detailsturing, governance voorschriften en protocollen. In de kern gaat het volgens Frissen om de bereidheid verschil te accepteren. "De participatiesamenleving was een interessante gedachte. Maar alleen als je dan wel variëteit accepteert. En niet meteen Kamervragen gaat stellen als scholen of ouderenzorg in Maastricht anders te werk gaan dan op Walcheren." Hij verzucht: "Maakbaarheid wás een linkse zaak ooit, maar die lijkt inmiddels overal te zijn doorgedrongen.” *** Verder luisteren 323 - Paul Frissen en het gevaarlijke verlangen naar de integrale oplossing [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/323-paul-frissen-en-het-gevaarlijke-verlangen-naar-de-integrale-oplossing] 210 - Herman Tjeenk Willink over het verval van de democratische rechtsorde [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/210-kabinetsformatie-2021-herman-tjeenk-willink-over-het-verval-van-de-democratische-rechtsorde] 474 – Parlementair historicus Joop van den Berg: “De democratie is in groot gevaar. Je moet niet denken: het loopt wel los" [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/474-parlementair-historicus-joop-van-den-berg-de-democratie-is-in-groot-gevaar-je-moet-niet-denken-het-loopt-wel-los] 226 - In het oog van de orkaan: Roel in 't Veld over wat er mis is met politiek en bestuur [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/226-in-het-oog-van-de-orkaan-roel-in-t-veld-over-wat-er-mis-is-met-politiek-en-bestuur] 445 - Chaos en onrecht in het sociale stelsel [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/445-chaos-en-onrecht-in-het-sociale-stelsel] 152 - De 19e-eeuwse wortels van FvD en PVV [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/152-de-19e-eeuwse-wortels-van-forum-voor-democratie] 60 - Coen Brummer & Daniël Boomsma: De canon van het sociaal-liberalisme [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/60-coen-brummer-dani-l-boomsma-de-canon-van-het-sociaal-liberalisme] 34 - 140 jaar Anti-Revolutionaire Partij [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/34-lodewijk-asscher-over-zijn-pvda-pg-140-jaar-anti-revolutionaire-partij] 385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/385-jan-de-koning-en-het-verschil-tussen-een-greppel-en-de-laatste-gracht] 300 - Ethische politiek: het bijzondere Nederland met zijn 'moreel hoogstaande opvattingen' [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/300-ethische-politiek-het-bijzondere-nederland-met-zijn-moreel-hoogstaande-opvattingen] 296 - Doe effe normaal man! De macht der gewoonte in de Nederlandse politiek [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/296-doe-effe-normaal-man-de-macht-der-gewoonte-in-de-nederlandse-politiek] 57 - Alexis de Tocqueville [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/57-pg-kroeger-over-alexis-de-tocqueville] 70 - 'Voorzitter, het is Kafka!' - Leven en werk van Franz Kafka [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/70-voorzitter-het-is-kafka-pg-kroeger-over-leven-en-werk-van-franz-kafka] *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:28:01 – Deel 2 01:03:46 – Deel 3 01:22:43 – Einde See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

585 - 'Nostalgie is geen strategie': Canada breekt met Amerika en kiest voor de EU

Geopolitieke omwentelingen laten allerlei nieuwe allianties ontstaan. De meest opmerkelijke is wel die van Canada met de Europese Unie. In hoog tempo verdiept, verbreedt en intensiveert die coalitie zich. Buitengewoon symbolisch hierbij was de uitnodiging aan premier Mark Carney om als eregast de Top bij te wonen van de Europese Politieke Gemeenschap in Jerevan, Armenië. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de zwaartepunten, de focus en de opmerkelijke inspiratiebronnen. Van het ontstaan van Canada in de 15e eeuw, cognac-export in het begin van de 20ste eeuw tot Havèl in 1978 en de Finse president nu. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! [https://vriendvandeshow.nl/bb] Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje [adverteren@dagennacht.nl]  en wij zoeken contact. *** De jonge Jean Monnet was als avontuurlijke cognac-handelaar al gefascineerd door Canada, zijn ondernemende migrantencultuur, innovatieve geest en openheid. Het eerste verdrag van 'zijn' EEG buiten Europa was dan ook met dat land, over hightech samenwerking rond kernenergie. En die avant garde rol werd traditie. In 1976 sloot de EEG een breed kaderakkoord met premier Pierre Trudeau, in 2017 met zijn zoon Justin het CETA-vrijhandelsakkoord met meteen weer zo'n brede opzet erbij, de Strategische Partnerschapovereenkomst. Deze aanpak is het model geworden voor alomvattende akkoorden die de EU wereldwijd sluit, zoals met India, Japan, Australië, Vietnam en Mercosur. Met Canada gaat deze coalitievorming in hoog tempo de diepte in. Bij de ruimtevaart in de ESA, Horizon Europe rond R&D, als enig niet-Europese land in het lange-termijn defensie-investeringen programma SAFE, met Oekraïne en in de JEF-coalitie rond de Pool en Oostzee. En nu als eerste niet-Europees land actief in de door Emmanuel Macron geïnitieerde Europese Politieke Gemeenschap die samenkwam in de Kaukasus, dichtbij een aantal spanningshaarden in de actuele geopolitiek. Mark Carney benut dit nadrukkelijk om met de EU samen afstand te nemen van allereerst Amerika, maar ook van China. Daarmee vult hij zijn geruchtmakende speech in Davos, eerder dit jaar, heel concreet in. Hij riep de ‘middelmachten’ op zich te emanciperen van 'hegemonen' als Poetin, Xi en Trump en realistisch te bezien wat zij met elkaar kunnen waarmaken. Alleen zo kunnen ze hun soevereiniteit bewaren. À la het kabinet-Jetten: “Aan tafel, niet op het menu.” Canada moest als een van de eersten meemaken wat zo'n 'middle power' existentieel kon bedreigen, schetste Carney scherp. Betreuren dat Trump, Poetin en Xi zich zo gedragen noemde hij zinloos. “Nostalgie is geen strategie.” Macron, Friedrich Merz, Mario Draghi en Alexander Stubb bouwen hier nadrukkelijk op voort. In de campagne in ons land klonk de echo ervan door in 'Het kan anders' en 'Het kan wél'. In Canada is inmiddels forse steun voor - zelfs – het lidmaatschap van de EU. Stubb noemt dit idee ‘a marriage made in heaven’.  De Europese Commissie houdt het formeel braaf af, maar wijst op mechanismen als 'speciale partnerschapsovereenkomsten' met verwante landen. Ook voor Oekraïne en Moldavië wordt dit verkend en voor Noorwegen is het al een feit. Canada zou als hoogontwikkeld rijk land van 41 miljoen inwoners, met een bbp van 10% van de EU, ongeveer zo groot zijn als Italië en iets groter dan de Benelux of Spanje. Carney wil daarbij met zijn land de brug slaan tussen de EU en het Trans-Pacific Partnership waarin Canada een belangrijke rol speelt. Een hoogontwikkeld, vrijheidsgezind 'handelsblok' van 1,5 miljard mensen zou daarmee tegenover de 'hegemonen' geplaatst worden. En zou zoiets bij Canada zelf passen, gelet op de wortels van dit land? Wie daarin duikt ziet verrassende overeenkomsten. Hun Rudolf Thorbecke was diens tijdgenoot Lord Durham. Van een reeks losse, soevereine provincies werd na 1870 een coherente confederatie opgebouwd, die qua opbouw sterk doet denken aan de EU van nu. Warm bepleiter daarvan was nota bene queen Victoria. Drijfveer was toen al de schrik voor 'tariffs' en de expansiedrift uit Washington. Bewust koos men voor een Europese traditie met multiculturele vrijheden, een constitutionele monarchie en nadruk op betrouwbare, lange termijn relaties als land dat in essentiële, nu ook vaak zeer kritische grondstoffen op zekerheid van afnemers wilde kunnen rekenen. Carney's visioen voor zijn land als partner in de geopolitieke rol van de EU bouwt dus voort op een stevig fundament in historie en cultuur. *** Verder kijken Mark Carney speech in Jerevan [https://www.youtube.com/watch?v=4xoD1mC9DzM&t=1s] Mark Carney speech in Davos [https://www.youtube.com/watch?v=izDAOvHz5Wc] Alexander Stubb: Canada in EU 'marriage made in heaven' [https://www.youtube.com/watch?v=ZSmhN-tgxSg] *** Verder luisteren 578 - Oorlog voeren in een verdeelde wereld: misverstanden en mislukkingen [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/578-oorlog-voeren-in-een-verdeelde-wereld-misverstanden-en-mislukkingen] 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/575-nederland-staat-niet-langer-op-het-menu-maar-zit-aan-de-hoofdtafel] 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/571-het-kabinet-jetten-in-een-geopolitieke-orkaan] 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/567-de-geschiedenis-beukt-op-europas-deur-caroline-de-gruyter-over-zondagskinderen-in-een-ruige-wereld] 558 – Poetins rampjaar, Jettens kans [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/558-2025-was-voor-poetin-een-rampjaar-2026-wordt-rob-jettens-kans] 528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland] 492 – Macrons Europese atoombom [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/492-macrons-europese-atoombom] 484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/484-hoe-trump-chaos-veroorzaakt-en-de-europeanen-in-elkaars-armen-drijft] 458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/458-de-gedroomde-nieuwe-wereldorde-van-poetin-en-xi] 447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/447-als-trump-wint-staat-europa-er-alleen-voor] 427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/427-europa-wordt-een-grootmacht-en-daar-moeten-we-het-over-hebben] 236 – Václav Havel, de dissident die president werd [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/236-v-clav-havel-de-dissident-die-president-werd] 137 – Joeri van den Steenhoven over slim investeren in kenniseconomie Canada [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/137-joeri-van-den-steenhoven-maak-het-groeifonds-slimmer-beter-en-doeltreffender] 124 - 95 jaar Jacques Delors [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/124-95-jaar-jacques-delors] 107 - Jean Monnet, de vader van Europa [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/107-jean-monnet-de-vader-van-europa] *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:30:27 – Deel 2 01:07:06 – Deel 3 01:30:00 – Einde See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

584 – Gerrit Schimmelpenninck, de vergeten minister-president

Gerrit Schimmelpenninck kwam uit een chic geslacht van notabelen. Vanaf zijn vroegste jeugd zat hij maatschappelijk op de voorste rij. Letterlijk zelfs, op schoot bij Napoleon. Hij was de eerste minister-president van ons land en vertrouweling van de Oranjekoningen Willem I, II en III. Ondanks een rijkgeschakeerd leven tussen 1794 en 1863 is hij volkomen vergeten geraakt. Ten onrechte, laat De vergeten minister-president [https://uitgeverijprometheus.nl/boeken/vergeten-minister-president-gebonden/] zien. Een onthullende biografie, geschreven door Hans Verbeek die er op gepromoveerd is. Hij verrichtte nauwgezet  graafwerk in nimmer eerder geraadpleegde mappen, gevonden in de buitenplaats van de Schimmelpennincks, het Nijenhuis in Diepenheim. Een unieke collectie stukken, brieven, documenten en persoonlijke papieren en geheimen biedt een heel nieuw beeld van spannende gebeurtenissen in politiek, diplomatie, economie en machtsstrijd in de negentiende eeuw. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! [https://vriendvandeshow.nl/bb] Hans Verbeek vertelt over zijn boek op zondag 10 mei 2026 in De Richel in Amsterdam [https://www.bettyasfaltcomplex.nl/voorstelling.php?id=2111] Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje [adverteren@dagennacht.nl]  en wij zoeken contact *** Schimmelpenninck groeide op in het Parijs van de Jacobijnse terreur en Napoleon Bonaparte. Die maakte zijn vader Rutger Jan tot raadspensionaris – president - van de Bataafse Republiek. Zoon Gerrit was zodoende even een soort kroonprinsje en woonde zelfs op Huis ten Bosch. Maar de politieke omwentelingen in Europa bepaalden toen al zijn levenslot. Zijn vader werd afgezet, de Oranjes kwamen terug aan de macht en zelf maakte hij onder Willem I glansrijk carrière. Geen wonder dat hij nogal zelfverzekerd was en vond dat hij eigenlijk recht had op mooie titels, status, geld en banen van het hoogste niveau. Die achtergrond maakte dat hij als diplomaat aan de meest aristocratische en weelderige hoven van Europa zich als een vis in het water voelde. In Sint-Petersburg moest hij bij de tsaar - schoonfamilie van de Oranjes - de uitermate pijnlijke gevolgen van een societyschandaal wegpoetsen. Hij ondervond dat Nicolaas I - het rolmodel van Poetin! - veel beter op de hoogte was van Haagse perikelen dan hijzelf als gezant. In Londen was hij evenzeer een succes bij koningin Victoria's hof. Schimmelpenninck nam ook daar veel ambtelijke vrijheid; hij kocht journalisten om en bewerkte via oppositieleider Benjamin Disraeli het parlement tegen de regering-Palmerston. Politiek hoogteput van zijn loopbaan kwam in 1848. Hij kon de stuurloze en panische Willem II dicteren hoe hij hem zou bijstaan in de politieke crisis. Hij was bereid een Brits aandoende Grondwet op te stellen, maar wilde dan wel al meteen als 'prime minister' het heft in handen krijgen. De koning was een chaoot. Zo waren drie verschillende groepen tegelijk bezig aan een nieuwe, meer liberale Grondwet. De negenmannen rond Johan Rudolf Thorbecke, een onrustige Tweede Kamer en Schimmelpenninck zelf. Maar Schimmelpenninck was niet handig in het organiseren van draagvlak. Uit angst voor rellen en revolutie liet Willem II Schimmelpenninck weer vallen. Als ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk raakte hij verstrikt in een volgende Oranjecrisis. Kroonprins Willem moest in Engeland afkoelen van slaande ruzie met zijn ouders. Het lukte Schimmelpenninck warempel diens ballingschap daar tot een groot succes te smeden. Toen plots het bericht kwam dat Willem II gestorven was moest de kroonprins - nu immers meteen koning Willem III - behendig naar Den Haag worden geloodst, naar de troon en de Grondwet die hij verafschuwde. Het kwam allemaal op zijn pootjes terecht, maar Schimmelpenninck hield er privé wel een uiterst cynisch blik op het Oranjehuis aan over. Niet minder heftig waren en bleven zijn gevoelens contra 'die Leidse professor, die theorist en Jacobijn Thorbecke. Verbeek analyseert dat deze wederzijdse vijandschap veel dieper zat dan tot nu toe was aangenomen. En dat ook Thorbecke niet vies was van schimmig lobbywerk en manipulaties contra Schimmelpenninck zoals die zelf in Londen had gepraktiseerd. Het ruïneerde zijn poging tot een politieke comeback in 1853. Het zijn dit soort onthullende momenten achter de schermen van de hoge diplomatie, het tsarenhof en de Haagse besognes die deze biografie een onverwacht tijdsbeeld maken. Dat geldt niet minder voor de realiteit die het boek laat zien van de bittere armoede in de dorpen van Twente, de uitbuiting van 'ons Indië' om in het land aan de Noordzee een staatsbankroet te voorkomen en de neergang van de lang vanzelfsprekende autoriteit van notabele families. De gegoede burgerij nam onder leiding van Thorbecke de politieke macht over en sloeg de weg in naar een modernisering van die lang ondenkbaar was. *** Verder luisteren 28- De relatie Nederland-Frankrijk [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/28-eerste-kamervoorzitter-ankie-broekers-knol-waarschuwt-pg-over-relatie-nederland-frankrijk] 190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/190-napoleon-200-jaar-na-zijn-dood-zijn-betekenis-voor-nederland-en-europa] 21 - Poetins rolmodel tsaar Nicolaas I [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/21-gert-jan-segers-christenunie-er-gaat-iets-stuk-in-dit-land-en-pg-over-poetins-rolmodel-tsaar-nicolaas-i] 520 - De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/520-de-radicaaldemocratische-erfenis-van-pieter-vreede] 274 - Thorbecke, denker en doener [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/274-thorbecke-denker-en-doener] 115 - Thomas Paine en De Rechten van de mens [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/115-thomas-paine-en-de-rechten-van-de-mens] 11 - Gerlacus Buma, soldaat van Napoleon, maar ook van Willem I [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/11-europa-toen-en-nu-sybrand-en-wiete-buma-over-gerlacus-buma-mendeltje-van-keulen-over-de-relatie-binnenhof-brussel] 488 - Het Congres van Wenen (1814-1815) als briljant machtsspel [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/488-het-congres-van-wenen-1814-1815-als-briljant-machtsspel] 373 - Nederland en België: de scheiding die niemand wilde [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/373-nederland-en-belgi-de-scheiding-die-niemand-wilde] 305 - Andrea Wulf, Hoe rebelse genieën twee eeuwen later nog ons denken, cultuur en politiek beïnvloeden [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/305-andrea-wulf-hoe-rebelse-genie-n-twee-eeuwen-later-nog-ons-denken-cultuur-en-politiek-be-nvloeden] *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:32:54 – Deel 2 01:07:42 – Deel 3 01:27:46 – Einde See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

583 – Lafayette, een jonge Franse edelman in de Amerikaanse revolutie

Een Franse tiener stortte zich met heel zijn enthousiasme, idealisme en aristocratische ponteneur 250 jaar geleden in de onafhankelijkheidsstrijd in Amerika. Hij werd – al in die tijd - een soort popster en kreeg de bijnaam 'held van twee werelden'. Het was het ongebruikelijke begin van een ongekend avontuurlijk leven tijdens revolutie, omwenteling en strijd voor democratie en mensenrechten. Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, Marquis de La Fayette - een onvervalst Hollywood-epos waardig. Jaap Jansen en PG Kroeger vertellen het verhaal over de meest vereerde Europeaan in de rebelse dertien koloniën. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! [https://vriendvandeshow.nl/bb] Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje [adverteren@dagennacht.nl] en wij zoeken contact. *** Hij leefde van 1757 tot 1834. Een weeskind uit een adellijke, puissant rijke en krijgshaftige dynastie in Auvergne. Hij kende iedereen en speelde waar hij opdook een hoofdrol in meeslepende gebeurtenissen. Als politicus, generaal, diplomaat, filosoof en bemiddelaar. Hij was een tijdgenoot van al die fascinerende mensen van Verlichting, Romantiek en revolutiejaren. Napoleon, Goethe, Germaine de Staël, Beethoven, de Humboldts en natuurlijk de founding fathers van Amerika. Op13 juni 1777 kwam het door Lafayette zelf betaalde oorlogsschip Victoire aan bij de kust van South Carolina. Zijn wapens, het kruit en onmetelijke rijkdom waren welkome geschenken. Maar wat moesten de Amerikaanse opstandelingen met die jongen vol esprit, maar zonder kennis van de Engelse taal? In enkele maanden veroverde hij de harten van de Amerikanen, misschien wel juist omdat zo'n uiterst elitaire, aristocratische persoonlijkheid zo’n enorm contrast vormde met de dagelijkse besognes en contacten in Philadelphia. En hij maakte indruk doordat hij oprecht was. Hij maakte alle ontberingen aan het front en in de ijzige winter van Valley Forge mee als trouwe adjudant van George Washington. "Ik ben hier om te leren, niet om lesjes uit te delen," zei hij bescheiden. Washington stuurde de 20-jarige terug naar Parijs om als influencer ook Franse harten én beurzen te laten kloppen voor vrijheid en democratie. Ook daarin bleek hij een succès fou. Terug aan de zijde van zijn idool Washington commandeerde Lafayette de troepen en speelde een hoofdrol bij de definitieve overwinning op de Britten bij Yorktown in 1781. In Parijs werd hij bejubeld. Hij onderhandelde mee aan de vrede waarmee koning George III zijn Amerikaanse imperium moest vrijlaten. Terug in het vrije Amerika trok hij door alle nieuwe 13 staten, als een popster gefêteerd. Geen wonder dat hij terug in Frankrijk een leidende aanjager werd van een verlicht koninklijk bewind en meer burgerlijke vrijheden. De ochtend na de bestorming van de Bastille werd hij benoemd tot commandant van de Nationale Garde en moest rust en orde en een correct functioneerde overheid garanderen. Hij schreef wereldgeschiedenis. Uit zijn pen kwam de Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen – de Verklaring van de rechten van de mens en de burger - het fundament voor de formulering van mensenrechten sindsdien. Zijn coauteur was vriend voor het leven Thomas Jefferson. De radicalisering en uiteindelijk 'la Terreur' van de Revolutie hadden voor Lafayette's familie vreselijke gevolgen. Hij poogde te vluchten naar Amerika, maar werd opgepakt en zat jaren vast als gijzelaar in een Habsburgs kasteel in Slowakije. Napoleon kocht hem vrij, maar dat betekende allerminst dat hij voor zijn steeds dictatorialer wordende bewind. Lafayettte was de rest van zijn leven een principieel, vurig tegenstander van autoritair bewind, ook van de niet al te democratische koningen na l'Empereur.  Het scheelde overigens maar weinig of hij was in 1830 zelf staatshoofd geworden.  Amerika was hem nimmer vergeten. Ter viering van 50 jaar onafhankelijkheid, nu 200 jaar geleden, maakte hij een tournee langs alle 24 staten van toen. Het werd een triomf, met zijn verjaardagsfeest op het Witte Huis. Hij sprak als icoon van de vrijheid het Congres toe. En hij bezocht nog weer eens zijn vriend Jefferson, toen 81 jaar oud. Bij zijn dood in 1834 werd nationale rouw afgekondigd in heel de Verenigde Staten. President John Quincy Adams zei in zijn grafrede: “Lafayette staat hoog op de lijst van de pure en onzelfzuchtige weldoeners van de mensheid.” *** Verder kijken Filmtrailer Lafayette (1961) [https://www.youtube.com/watch?v=kqYbZ2cWMX4] Tekenfilm: Lafayette, de Franse tiener die Amerika maakte Deel 1 [https://www.youtube.com/watch?v=YeTzeRXf-Xo] Deel 2 [https://www.youtube.com/watch?v=JJsuYDKC358&list=PLP5thgEsoNiMd2hzxRaHujWFS3vV0t4bK&index=2] Guns and Ships - Hamilton (Original Cast 2016 - Live) [https://www.youtube.com/watch?v=0D3zz6byFT4&list=RD0D3zz6byFT4&start_radio=1] *** Verder luisteren 281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/281-fourth-of-july-amerika-reisgids-voor-politieke-junkies] 382 - 250 jaar Verenigde Staten: de Boston Tea Party [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/382-250-jaar-verenigde-staten-de-boston-tea-party-en-de-rechtsbescherming-van-belastingbetalers-in-nederland] 519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/519-thomas-jefferson-de-revolutionaire-schrijver-van-de-onafhankelijkheidsverklaring] 459 – Rolmodel George Washington [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/519-thomas-jefferson-de-revolutionaire-schrijver-van-de-onafhankelijkheidsverklaring] 397 - Benjamin Franklin, zijner majesteits meest loyale rebel [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/397-benjamin-franklin-zijner-majesteits-meest-loyale-rebel] 190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/190-napoleon-200-jaar-na-zijn-dood-zijn-betekenis-voor-nederland-en-europa] 580 - Lenteboekenspecial met Germaine de Staël [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/580-lenteboekenspecial] 57 - PG Kroeger over Alexis de Tocqueville [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/57-pg-kroeger-over-alexis-de-tocqueville] 513 – Tanks rollen door Washington DC, 250 jaar US Army [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/513-tanks-rollen-door-washington-dc-donald-trump-geeft-een-feestje] 570 - 250 jaar VS: leiderschap in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/570-250-jaar-leiderschap-in-het-amerikaanse-huis-van-afgevaardigden] 494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/494-trumps-aanval-op-de-geschiedenis-en-de-geest-van-amerika] 473 - 2025. 200 jaar John Quincy Adams president  [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/473-2025-wordt-opnieuw-een-historisch-jaar] 475 – Trumps rolmodel Andrew Jackson [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/475-trumps-rolmodel-andrew-jackson] 520  -  De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/520-de-radicaaldemocratische-erfenis-van-pieter-vreede] *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:26:28 – Deel 2 00:53:30 – Jean-Marc van Tol + Deel 3 01:13:35 – Einde See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.