Grip op de Chaos #92: De AI-muur tussen VS en China, Europa's stroomfile en benzine in Russische vliegtuigen

Grip op de Chaos #92: De AI-muur tussen VS en China, Europa's stroomfile en benzine in Russische vliegtuigen

Send us Fan Mail [https://www.buzzsprout.com/2305824/fan_mail/new] Rens en Pepijn sluiten het seizoen af met een wereld die nét niet uit elkaar valt. Amerika gooit de deur dicht voor zijn eigen AI-modellen, China kopieert ze gewoon en zet ze open en downloadbaar op internet, en AI-godfather Yoshua Bengio waarschuwt intussen dat we het hele ding verkeerd om bouwen.  Europa staat ondertussen vast in de aansluitwachtrij van het stroomnet, waar in 2024 voor 7,2 miljard euro aan groene stroom de prullenbak in ging. In Den Haag probeert een opvallend jonge minister de stikstofknoop te ontwarren met doelsturing in plaats van Haagse stalvoorschriften, terwijl buiten de hittegolf duizend Fransen het leven kost en wij ons hardop afvragen of dit het kantelpunt is.  En o ja: Trump sloot een miljardendeal in oorlogsmetaal waar zijn zonen toevallig aan verdienen, en Rusland kiept autobenzine in zijn vliegtuigen. Daarna: hoofd leeg, zomerstop, 7 september weer terug. De nieuwe AI-koude oorlog: VS versus China * De VS hield de release van een krachtig OpenAI-model tegen voor niet-Amerikanen, twee weken na het verbod op Mythos. China antwoordt met Z.ai: een gedistilleerde versie van Anthropic 4.8 en GPT 5.5, open-weighted, downloadbaar en even goed in hacken. The Verge [https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/958804/chinas-z-ai-glm-52-mythos-cybersecurity] * Yoshua Bengio (Turing Award, meest geciteerde computerwetenschapper) pleit voor Scientist AI: niet trainen om mensen te pleasen, maar om claims over de wereld te beoordelen. Eerlijkheid inbouwen vanaf dag één, net als passieve veiligheid in moderne kernreactoren. Zijn non-profit: LawZero [https://lawzero.org/en] Europa's energie-file en het Grids Package * Bijna de helft van de Europese stroom is hernieuwbaar, maar het net is gebouwd voor één centrale en eenrichtingsverkeer. 375 gigawatt aan projecten staat in de wachtrij, meer dan de hele Europese windcapaciteit. In 2024 ging 7,2 miljard euro aan groene stroom verloren. * Het Grids Package: vergunningen van vijf à tien jaar naar maximaal twee, acht energy highways (Bornholm Energy Island, Harmony Link, Great Sea Interconnector) en 1,2 biljoen euro tot 2040. De bottleneck zit niet in Brussel, maar in nationale uitvoering. * En Bulgarije is het nieuwe Hongarije: premier Radev blokkeert het 21e EU-sanctiepakket tegen Rusland. EUobserver [https://euobserver.com/223845/the-eus-russia-veto-problem-has-moved-from-orban-to-bulgarias-radev/] Stikstofplannen: van middelsturing naar doelsturing * Het kabinet wil de uitstoot in 2035 drastisch omlaag: boeren 46% minder, industrie en mobiliteit 50%. Tweederde komt van koeien. Minister Jaimi van Essen zet zones in rond natuurgebieden en wil supermarkten laten meebetalen aan afzet. * De echte verschuiving: doelsturing. Den Haag schrijft niet langer de stal of techniek voor, maar stelt de norm per grondsoort en laat boeren, onderzoekers en ondernemers het oplossen. Brandstof voor landbouwinnovatie in een land dat na de VS de grootste landbouwexporteur ter wereld is. De hittegolf en klimaatverandering * World Weather Attribution: deze Europese hittegolf was vijftig jaar geleden vrijwel onmogelijk. Frankrijk telde zo'n 1.000 extra sterfgevallen, Spanje 108 in vier dagen, vooral 65-plussers. Europa is goed voor 36% van alle hittegerelateerde sterfte wereldwijd. * In Nederland nog geen oversterftecijfers, wel zinderende nachten die honderd keer vaker voorkomen dan in 2003 en een recordhoge natteboltemperatuur. Plus het airco-dilemma: koelen warmt de wereld verder op. Het Nationaal Hitteplan via RIVM [https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/KN-2024-0076.pdf] Trump, wolfraam en familiebelangen * Terwijl de VS met Kazachstan onderhandelde over een van 's werelds grootste wolfraamreserves, verdienden de zonen van Trump en handelsminister Lutnick al aan diezelfde deal. Dominari Securities nam een belang van 20%, Cantor Fitzgerald haalde 210 miljoen op. De NYT telde veertien bedrijven met familiebanden en federale steun, samen goed voor meer dan 8,9 miljard dollar. Ruslands brandstoftekort * Door de oorlog, het conflict met Iran en steeds effectievere Oekraïense droneaanvallen op raffinaderijen overweegt Rusland gewone autobenzine te gebruiken in lichte vliegtuigen. Lager octaangehalte, hoger risico op motorklop en explosies. Yahoo News [https://www.yahoo.com/news/world/articles/russia-getting-starved-fuel-may-162500748.html] Tips en sidequests voor de zomer * Kijken: het nieuwe seizoen van The Bear en Rivals. Lezen: Jaknikker van Peter Buwalda en Een haas in huis van Chloe Dalton. * Rens' tip tegen de eeuwige deadlinemodus: sidequests. Kleine zijmissies zonder doel, zonder LinkedIn, zonder dat ze hoeven te slagen. Leer een goocheltruc, bak een brood, bel iemand die je een jaar niet sprak. 28 side quests worth taking [https://www.mattrutherford.co.uk/28-side-quests-worth-taking/] De meeste mensen kennen Rens van BNR, of als dagvoorzitter. Maar Rens schuwt ook het TV-werk niet en heeft programma’s voor RTLZ en voor SBS (Goed Nieuws vandaag) gemaakt. Pepijn werkt aan innovaties voor een mooiere wereld. En combineert daarbij drie disciplines: ondernemen, NGO’s en politiek. De laatste tijd vooral gericht op impact investing en het mogelijk maken van moonshot CO2-innovaties.

INTERVIEW: Harm Edens. Over grondstoffen, het leven op vier planeten en bestaat het overtuigende klimaat-verhaal? ⭐ (aanrader)

Send us Fan Mail [https://www.buzzsprout.com/2305824/fan_mail/new] Wij schuiven aan bij Harm Edens. Je kent hem van Dit was het Nieuws en The Green Quest bij BNR, maar hij is ook al dertig jaar bezig met het klimaat. Harm laat tegenwoordig hele theaterzalen twee uur lang diep in hun stoel zakken.  De boodschap is dan ook niet vrolijk: de aarde kookt, de grondstoffen raken op, en we leven met z'n allen alsof we vier planeten in de achterzak hebben. Toch brengt hij het met veel humor.  Opgeven doet hij niet: hij gelooft in verhalen die wél aanslaan, in systemische verandering en in de vraag of jij morgen de lef hebt om eerlijk naar je eigen leven te kijken.  En die twee keer per jaar naar Bali? Daar moeten we het inderdaad even over hebben. Ontzettend leuk en energiek gesprek. Aanrader, al zeggen we het zelf.  De meeste mensen kennen Rens van BNR, of als dagvoorzitter. Maar Rens schuwt ook het TV-werk niet en heeft programma’s voor RTLZ en voor SBS (Goed Nieuws vandaag) gemaakt. Pepijn werkt aan innovaties voor een mooiere wereld. En combineert daarbij drie disciplines: ondernemen, NGO’s en politiek. De laatste tijd vooral gericht op impact investing en het mogelijk maken van moonshot CO2-innovaties.

Grip op de Chaos #91: Trumps scheldkanonnade, Oekraïense drones en Harm Edens over klimaathoop

Send us Fan Mail [https://www.buzzsprout.com/2305824/fan_mail/new] Rens en Pepijn beginnen vrolijk, want Brobbey scoorde twee keer en deed alsof hij dat allang had zien aankomen. Daarna glijden we af naar de wereld zoals die echt is. Nederland blijkt stiekem een militair zwaargewicht: bijna een miljard euro aan drones, en volgens Oekraïne goed voor tachtig procent van de Russische verliezen aan het front.  Trump roept ondertussen door de telefoon dat hij Iran van de kaart veegt, terwijl Vance een paar honderd kilometer verderop met diezelfde Iraniërs aan de onderhandeltafel zit.  In Groot-Brittannië duwt Andy Burnham premier Starmer naar de uitgang, alweer de zevende premier in tien jaar, en niemand die nog gelooft dat een nieuw gezicht het probleem van centrumlinks oplost.  En dan is er nog dat onderzoek: driekwart van de mensen schrijft een fout AI-antwoord klakkeloos over alsof het van henzelf komt. We besteden denken dus uit. Systeem 3 anyone?  Presentator Harm Edens schuift aan om uit te leggen welk verhaal we nodig hebben om dit alles nog de goede kant op te sturen. De meeste mensen kennen Rens van BNR, of als dagvoorzitter. Maar Rens schuwt ook het TV-werk niet en heeft programma’s voor RTLZ en voor SBS (Goed Nieuws vandaag) gemaakt. Pepijn werkt aan innovaties voor een mooiere wereld. En combineert daarbij drie disciplines: ondernemen, NGO’s en politiek. De laatste tijd vooral gericht op impact investing en het mogelijk maken van moonshot CO2-innovaties.

Grip op de Chaos #90: Amerika zet Claude uit, wat stelt het 'bestand' met Iran voor? En flipperkasten!

Send us Fan Mail [https://www.buzzsprout.com/2305824/fan_mail/new] Op vrijdagavond zette de Amerikaanse overheid het nieuwste AI-model van Anthropic gewoon uit. Voor iedereen buiten de VS. Inclusief Europa. Een kantelpunt: we zien dat we software ook als wapens aan het inzetten zijn.  In aflevering 90 ontleden Rens en Pepijn dit AI verhaal en wat het betekent voor Europa. Verder: het bestand tussen Iran en Amerika (heeft Trump nou écht een betere deal dan vóór de oorlog?), een super-El Niño die eraan komt en mangroves die voor het eerst in veertig jaar weer groeien. En we gingen flipperen in Rotterdam. De meeste mensen kennen Rens van BNR, of als dagvoorzitter. Maar Rens schuwt ook het TV-werk niet en heeft programma’s voor RTLZ en voor SBS (Goed Nieuws vandaag) gemaakt. Pepijn werkt aan innovaties voor een mooiere wereld. En combineert daarbij drie disciplines: ondernemen, NGO’s en politiek. De laatste tijd vooral gericht op impact investing en het mogelijk maken van moonshot CO2-innovaties.

Grip op de Chaos #89: het Oekraïense kantelpunt, datacenters als nieuwe maanlanding en Brobbey of Malen als nieuwe helden??

Send us Fan Mail [https://www.buzzsprout.com/2305824/fan_mail/new] Rens en Pepijn beginnen luchtig — Rens net terug uit de Dolomieten.  Daarna : een Oekraïne dat volgens steeds meer experts gewoon aan het winnen is, terwijl Washington Moskou zo veel mogelijk de hand boven het hoofd houdt, en een Noordpool die volgens onderzoekers uit Edinburgh een kantelpunt voorbij is dat we niet meer terugdraaien.  De echte deep dive gaat over datacenters: die stroomslurpende monsters waar half Nederland tegen protesteert, maar die volgens een Amerikaanse techschrijver óók de nieuwe maanlanding zijn — één klant met een bodemloze portemonnee die kernfusie, aardwarmte en fotonica eindelijk van de plank trekt.   Plus Zwitsers die een bevolkingsplafond in de grondwet willen, en twee tips waar Rens hard om moest lachen of juist even stil van werd. De meeste mensen kennen Rens van BNR, of als dagvoorzitter. Maar Rens schuwt ook het TV-werk niet en heeft programma’s voor RTLZ en voor SBS (Goed Nieuws vandaag) gemaakt. Pepijn werkt aan innovaties voor een mooiere wereld. En combineert daarbij drie disciplines: ondernemen, NGO’s en politiek. De laatste tijd vooral gericht op impact investing en het mogelijk maken van moonshot CO2-innovaties.