Peter R. de Vries: de aanslag die de persvrijheid raakte

Peter R. de Vries: de aanslag die de persvrijheid raakte

Peter R. de Vries verlaat op 6 juli 2021 de studio van RTL Boulevard en loopt de Lange Leidsedwarsstraat in. De zomeravond is warm, de terrassen vol. Achter hem wacht een schutter. De bekendste misdaadjournalist van Nederland is op dat moment vertrouwenspersoon van kroongetuige Nabil B. in het Marengo-proces tegen Ridouan Taghi. Hij weet dat advocaat Derk Wiersum twee jaar eerder voor dezelfde rol werd vermoord. Toch loopt hij zonder beveiliging. Om 19.29 uur vallen vijf schoten. Negen dagen later overlijdt De Vries aan zijn verwondingen. Het OM eist levenslang; het hof legt uiteindelijk 27,5 jaar cel op, een van de zwaarste straffen ooit voor een liquidatie in Nederland. Premier Rutte noemt het een aanslag op de persvrijheid en de rechtsstaat. Maar wat als De Vries die avond beveiliging had geaccepteerd of de rol van vertrouwenspersoon had geweigerd: zou de dreiging zijn verdwenen, of zou de onderwereld simpelweg een ander doelwit hebben gekozen?

WK-finale 1974: het trauma van München

Op 7 juli 1974 betreedt Johan Cruijff de middencirkel van het Olympiastadion in München voor de WK-finale tegen West-Duitsland. Wat volgt is de meest dominante opening die een WK-finale ooit heeft gezien: zestien passes zonder dat de Duitsers de bal raken, een penalty, een voorsprong na negentig seconden. Nederland speelt Totaalvoetbal, de tactische revolutie die de wereld versteld doet staan. Spelers wisselen voortdurend van positie, tegenstanders worden duizelig gemaakt. In de groepsfase werd Argentinië vermorzeld, regerend wereldkampioen Brazilië verslagen. Oranje voelt zich onoverwinnelijk. Maar na die droomstart verdwijnt de urgentie. De Duitsers herpakken zich met discipline en veerkracht. Twee goals later is West-Duitsland wereldkampioen. De Nederlandse spelers staan als versteend op het veld. Ze kwamen als revolutionairen, ze vertrekken als de mooiste verliezers aller tijden. Wat als Nederland had doorgedrukt na die openingsgoal?

Spoetnik: de lancering die de ruimtewedloop begon

Op 4 oktober 1957 staat in de Kazachse steppe een raket te dampen in de nachtlucht. In de commandobunker wacht Sergei Korolev, de man die voor de buitenwereld niet bestaat: de Hoofdontwerper, ooit gevangene van Stalins strafkampen, nu de machtigste raketingenieur ter wereld. Om 19:28 wereldtijd ontvlammen de motoren van de R-7. Vijf minuten later glijdt een metalen bol van achtenvijftig centimeter de baan om de aarde in. En begint te piepen. Binnen een uur vangen radioamateurs over de hele wereld het signaal op. In Amerika slaat de schok in als een bom: de ruimtewedloop is begonnen, en de Sovjet-Unie leidt. Deze aflevering reconstrueert het kwartier waarin Korolevs gok slaagde, en hoe die ene piep leidde tot NASA, de maanlanding en elke satelliet die nu boven ons hoofd hangt. Wat als Korolev had gewacht op de grote, complexe satelliet die eigenlijk gepland was? Dan was Amerika misschien eerst geweest, en had de twintigste eeuw er heel anders uitgezien.

De val van de Berlijnse Muur: de vergissing die de Koude Oorlog beëindigde

Het is negen november negentiennegenentachtig. De DDR staat op het punt van instorten. Al maanden vluchten honderdduizenden Oost-Duitsers via Hongarije en Tsjechoslowakije naar het Westen. In de steden groeien de demonstraties. Partijleider Erich Honecker is afgetreden, zijn opvolger Egon Krenz probeert de druk te verlichten met nieuwe reisregels. Om zeven minuten voor zeven geeft Günter Schabowski, woordvoerder van de SED, een persconferentie. In zijn handen houdt hij een vel papier met de nieuwe reisregels. Hij heeft het niet gelezen. Iemand heeft het hem vlak voor de persconferentie gegeven met de mededeling: dit mag je vandaag aankondigen. Een Italiaanse journalist vraagt wanneer de regels ingaan. Schabowski kijkt naar zijn papier. Zoekt. Vindt niets. En zegt: sofort, unverzüglich. Meteen, onmiddellijk. De woorden gaan de lucht in. Heel de DDR kijkt mee via de ARD. In de appartementen van Oost-Berlijn gaan de televisies aan. Mensen trekken jassen aan. Ze gaan de deur uit. Ze lopen naar de grensposten. Bij de Bornholmer Strasse staat luitenant-kolonel Harald Jäger voor een onmogelijke situatie. Zijn orders zijn niet veranderd: de grens is gesloten. Maar de menigte groeit. Om drieëntwintig uur dertig neemt hij zelf een beslissing. Hij geeft zijn bewakers opdracht de slagboom te openen. Geen instructies van boven. Geen toestemming van de partij. Vijftien minuten later was de Berlijnse Muur voorbij. Wat als Schabowski het formulier wél had gelezen? Zou er geweld zijn gekomen? Een Tiananmenplein aan de Spree?

De bouw van de Berlijnse Muur: de nacht die een stad doormidden sneed

Het is zaterdagnacht, dertien augustus negentienéénenzestig. Berlijn slaapt. Aan de oostkant liggen de arbeidersbuurten stil in het donker. Aan de westkant gaan de laatste cafés dicht. Niemand weet dat honderden soldaten in de schemerige opslagplaatsen van Oost-Berlijn gereedstaan. Rolletjes prikkeldraad liggen opgestapeld in vrachtwagens. Betonnen palen staan klaar om de grond in gedreven te worden. Om één uur begint Operatie Roos. In de Bernauer Strasse, de Zimmerstrasse en langs de hele grens van honderddrieënvijftig kilometer rollen soldaten van de Nationale Volksarmee en de Volkspolizei prikkeldraadversperringen uit. Huizen die direct aan de grens staan worden bewaakt. De deuren aan de westelijke zijde worden dichtgespijkerd. Wat partijleider Walter Ulbricht in gang zet die nacht is een wanhoopsdaad. De DDR verloor in negentienzestig al meer dan tweehonderdduizend mensen via de enige nog open grens in Berlijn. Artsen, ingenieurs, leraren: precies de mensen die de staat het hardst nodig had. Ulbricht had Sovjet-leider Chroesjtsjov overtuigd: er was geen andere keus. In één nacht moest de leegloop stoppen. Als Berlijn wakker wordt op zondag dertien augustus, bestaat de open stad niet meer. Families zijn van elkaar gescheiden. Arbeiders die in West-Berlijn werkten, staan voor een versperring. In de Bernauer Strasse springen mensen uit hun ramen op de west-Berlijnse stoep. Sommigen halen het. Anderen worden neergeschoten. Achtentwintig jaar zou de Muur staan. Maar hij begon in vijftien minuten. Wat als Ulbricht het niet had gedaan? Had de DDR het overleefd? Had de Koude Oorlog decennia eerder kunnen eindigen?