Het Beslissende Kwartier

Spoetnik: de lancering die de ruimtewedloop begon

Op 4 oktober 1957 staat in de Kazachse steppe een raket te dampen in de nachtlucht. In de commandobunker wacht Sergei Korolev, de man die voor de buitenwereld niet bestaat: de Hoofdontwerper, ooit gevangene van Stalins strafkampen, nu de machtigste raketingenieur ter wereld. Om 19:28 wereldtijd ontvlammen de motoren van de R-7. Vijf minuten later glijdt een metalen bol van achtenvijftig centimeter de baan om de aarde in. En begint te piepen. Binnen een uur vangen radioamateurs over de hele wereld het signaal op. In Amerika slaat de schok in als een bom: de ruimtewedloop is begonnen, en de Sovjet-Unie leidt. Deze aflevering reconstrueert het kwartier waarin Korolevs gok slaagde, en hoe die ene piep leidde tot NASA, de maanlanding en elke satelliet die nu boven ons hoofd hangt. Wat als Korolev had gewacht op de grote, complexe satelliet die eigenlijk gepland was? Dan was Amerika misschien eerst geweest, en had de twintigste eeuw er heel anders uitgezien.

De val van de Berlijnse Muur: de vergissing die de Koude Oorlog beëindigde

Het is negen november negentiennegenentachtig. De DDR staat op het punt van instorten. Al maanden vluchten honderdduizenden Oost-Duitsers via Hongarije en Tsjechoslowakije naar het Westen. In de steden groeien de demonstraties. Partijleider Erich Honecker is afgetreden, zijn opvolger Egon Krenz probeert de druk te verlichten met nieuwe reisregels. Om zeven minuten voor zeven geeft Günter Schabowski, woordvoerder van de SED, een persconferentie. In zijn handen houdt hij een vel papier met de nieuwe reisregels. Hij heeft het niet gelezen. Iemand heeft het hem vlak voor de persconferentie gegeven met de mededeling: dit mag je vandaag aankondigen. Een Italiaanse journalist vraagt wanneer de regels ingaan. Schabowski kijkt naar zijn papier. Zoekt. Vindt niets. En zegt: sofort, unverzüglich. Meteen, onmiddellijk. De woorden gaan de lucht in. Heel de DDR kijkt mee via de ARD. In de appartementen van Oost-Berlijn gaan de televisies aan. Mensen trekken jassen aan. Ze gaan de deur uit. Ze lopen naar de grensposten. Bij de Bornholmer Strasse staat luitenant-kolonel Harald Jäger voor een onmogelijke situatie. Zijn orders zijn niet veranderd: de grens is gesloten. Maar de menigte groeit. Om drieëntwintig uur dertig neemt hij zelf een beslissing. Hij geeft zijn bewakers opdracht de slagboom te openen. Geen instructies van boven. Geen toestemming van de partij. Vijftien minuten later was de Berlijnse Muur voorbij. Wat als Schabowski het formulier wél had gelezen? Zou er geweld zijn gekomen? Een Tiananmenplein aan de Spree?

De bouw van de Berlijnse Muur: de nacht die een stad doormidden sneed

Het is zaterdagnacht, dertien augustus negentienéénenzestig. Berlijn slaapt. Aan de oostkant liggen de arbeidersbuurten stil in het donker. Aan de westkant gaan de laatste cafés dicht. Niemand weet dat honderden soldaten in de schemerige opslagplaatsen van Oost-Berlijn gereedstaan. Rolletjes prikkeldraad liggen opgestapeld in vrachtwagens. Betonnen palen staan klaar om de grond in gedreven te worden. Om één uur begint Operatie Roos. In de Bernauer Strasse, de Zimmerstrasse en langs de hele grens van honderddrieënvijftig kilometer rollen soldaten van de Nationale Volksarmee en de Volkspolizei prikkeldraadversperringen uit. Huizen die direct aan de grens staan worden bewaakt. De deuren aan de westelijke zijde worden dichtgespijkerd. Wat partijleider Walter Ulbricht in gang zet die nacht is een wanhoopsdaad. De DDR verloor in negentienzestig al meer dan tweehonderdduizend mensen via de enige nog open grens in Berlijn. Artsen, ingenieurs, leraren: precies de mensen die de staat het hardst nodig had. Ulbricht had Sovjet-leider Chroesjtsjov overtuigd: er was geen andere keus. In één nacht moest de leegloop stoppen. Als Berlijn wakker wordt op zondag dertien augustus, bestaat de open stad niet meer. Families zijn van elkaar gescheiden. Arbeiders die in West-Berlijn werkten, staan voor een versperring. In de Bernauer Strasse springen mensen uit hun ramen op de west-Berlijnse stoep. Sommigen halen het. Anderen worden neergeschoten. Achtentwintig jaar zou de Muur staan. Maar hij begon in vijftien minuten. Wat als Ulbricht het niet had gedaan? Had de DDR het overleefd? Had de Koude Oorlog decennia eerder kunnen eindigen?

De Golf die de Wereld Wekte: de tsunami die alles veranderde

Het is zeven uur achtenvijftig op zondag zesentwintig december tweeduizendvier. De Indische Oceaan is een spiegel van rust. Hotels langs de kusten van Thailand, Sri Lanka en de Malediven zitten vol met toeristen. Kinderen spelen op de stranden. Niemand kijkt met argwaan naar de zee. Dan, honderdzestig kilometer uit de kust van Noord-Sumatra, breekt de aarde. Een megathrust aardbeving met magnitude negen punt één tot negen punt drie scheurt de zeebodem open over een lengte van dertienhonderd kilometer. Biljoenen liters zeewater worden verplaatst. Een golf begint zich met de snelheid van een straalvliegtuig in alle richtingen te verspreiden. Langs de kust begint iets vreemds. De zee trekt zich terug. Honderden meters. Vissen spartelen op het drooggevallen zand. Kinderen rennen op het strand om ze te rapen. Toeristen maken foto's. Niemand weet dat dit de adem is die de oceaan inhoudt voor de klap. Binnen vijftien minuten staat er een muur van water van dertig meter hoog aan de horizon. Tweehonderdzevenentwintigduizend achthonderdachtennegentig mensen sterven in veertien landen. Er had gewaarschuwd kunnen worden. De technologie bestond. Maar in de Indische Oceaan was geen enkel waarschuwingssysteem. Vijftien minuten die de wereld wakker schudden.

De Slag bij Beverwijk: het kwartier dat het voetbalgeweld voorgoed veranderde

Langs de A9 bij Beverwijk, 23 maart 1997. Een grijs zondag in Noord-Holland. Aan de ene kant van de snelweg de zwarte markt, vol koopjesjagers. Aan de andere kant een weiland. Vlak, open, onopvallend. Op dat veld staan honderden mannen tegenover elkaar. Geen voetbalwedstrijd in de buurt. Wel honkbalknuppels, ijzeren staven, kettingen en messen. De F-Side van Ajax en de S.C.F. van Feyenoord, klaar voor een vechtafspraak die weken van tevoren is gepland. Binnen enkele minuten ligt een man dood in dat weiland. Carlo Picornie, vijfendertig jaar, een van de oudgedienden van de F-Side, wordt neergestoken tijdens de chaos van de confrontatie. Hij overlijdt ter plekke. Het is de eerste dode bij hooligangeweld in Nederland. De schok is enorm. De beelden van dat weiland, de verhalen over de georganiseerde vechtafspraken, de omvang van het geweld: Nederland kijkt ongelovig toe. Hoe heeft dit zo ver kunnen komen? En wat nu? De nasleep is ingrijpend. Strengere veiligheidsmaatregelen in en rondom stadions. Cameratoezicht. Verboden voor bekende hooligans. Procesverbalen en celstraffen. Het Nederlandse voetbal verandert structureel in de jaren na Beverwijk. Maar de diepere vraag blijft: hoe groeit een sportritueel uit tot dit?