Trump staat schaak

Trump staat schaak

Schaken is bedacht in India, maar maakte vanaf de zesde eeuw furore in Perzië. ‘Schaak,’ de gevaarlijkste bedreiging van de koning, komt van het Perzische woord ‘sjah.’ Een metafoor voor de strijd tussen Amerika en Iran. Trump staat schaak. Nog niet ‘schaak mat,’ wat in het Perzisch ‘de koning is dood’ betekent. Maar het scheelt niet veel. Na bijna vier maanden is hij er niet in geslaagd het Iraanse leiderschap uit te schakelen, dat zich bovendien niet laat dwingen om het nucleaire programma op te geven, of om te stoppen met steun aan Hezbollah, Hamas en de Houthi’s. En, strategisch en economisch het belangrijkste: Iran blijft, ondanks stoere taal van Trump en de opnieuw opgelaaide oorlog, heer en meester in de Straat van Hormuz. Maar ook Iran heeft niet wat het wil: Amerika is niet van plan zijn vlooteenheden en gevechtsvliegtuigen uit de regio weg te halen, handhaaft de sancties en verhindert de export van Iraanse olie. De economie is dramatisch slecht, maar na 47 jaar aan de macht en gewend aan boycots geven het leiderschap en het eliteleger, de Revolutionaire Gardes, geen krimp. De Amerikaanse bondgenoten in het Golfgebied betalen de prijs, want zij zijn het doelwit van Iraanse represailles, wat ook laat zien dat de voorraad raketten en drones nog lang niet op is. Om uit zijn benarde situatie [https://apnews.com/article/iran-war-trump-strait-hormuz-f8d20baa977b2162ba235a1bbfd4246f] te komen zou Trump twee stappen terug moeten nemen: het sturen van, zoals persbureau AP het noemt, een veel grotere armada aan oorlogsschepen en tienduizenden soldaten voor een grondleger in Iran. Politiek suïcidaal, want een fikse meerderheid van de Amerikanen wil een einde aan de oorlog, en rekent op beheersing van de benzineprijs door grotere eigen voorraden aan te spreken. De Golfstaten proberen trouwens de levering via alternatieve middelen [https://theconversation.com/what-alternatives-do-gulf-states-have-to-the-strait-of-hormuz-281805], zoals pijpleidingen en andere vaarroutes, op te voeren, maar om transport via Hormuz te evenaren zijn honderden miljarden nodig.  Het inzetten van grondtroepen is uitgesloten. Maar ook het sturen van meer oorlogsschepen is een probleem, want zelfs het overmachtige Amerika moet rekening houden met onderhoud aan schepen en vliegtuigen, het roteren van bemanningen en financiering. Daartegen zal het Congres zich verzetten, zeker zo vlak voor de tussentijdse verkiezingen. Rest voor Trump alleen de diplomatieke weg, maar het is onderhandelen met de rug tegen de muur. Bijna zo erg als ‘schaakmat.’ See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

'Groenland-kwestie is de meest serieuze bedreiging voor de Navo'

Donald Trump blonk op de Navo-top uit door Europese lidstaten te beledigen, al klonk hij aan het einde van de dag weer een stuk vrolijker. Wel is het zorgwekkend dat Trump opnieuw Groenland heeft aangekaart. Dat vindt Jaap de Hoop Scheffer, voormalig secretaris-generaal van de Navo en oud-minister van Buitenlandse Zaken. Hij is te gast in BNR De Wereld bij Bernard Hammelburg en Geert Jan Hahn. Luister ook | 'Scepsis over Nederlandse boots on the ground in Oekraïne' [https://www.bnr.nl/podcast/de-wereld/10605038/scepsis-over-nederlandse-boots-on-the-ground-in-oekraine] 'Als dit onderwerp niet goed gemanaged wordt, dan is dit met afstand de meest serieuze bedreiging voor de NAVO', zegt De Hoop Scheffer, die overigens wel vertrouwen heeft in het handelen van Mark Rutte als NAVO-chef. Rutte is volgens hem een noodzakelijke buffer tussen een wispelturige Amerikaanse president en bezorgde Europese bondgenoten, gedwongen om 'op heel veel eieren tegelijk' te lopen. Het was een top van twee gezichten. Trump begon de dag boos, maar eindigde blij. Toch is duidelijk dat Trump meer afstand neemt van Europa. Ten onrechte, vindt De Hoop Scheffer. 'De Navo is een groot Amerikaans belang, niet een mecenas voor Europa.' Lees ook | Trump belooft Oekraïne licentie om zelf Patriot-raketten te bouwen [https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10605775/trump-belooft-oekraine-licentie-om-zelf-patriot-raketten-te-bouwen] Zelensky heeft nu wel kaarten De grote winnaar van de top is misschien wel de Oekraïense president Zelensky. Die kreeg het voor elkaar om meer steun los te peuteren, waaronder licenties voor de bouw van luchtafweer in de vorm van de Amerikaanse patriots. Ook kreeg hij een prominente rol in de Navo-Oekraïne-raad en zeventig miljard aan extra steun, vooral van Europa en Canada, schetst Europa-verslaggever Geert Jan Hahn. De Hoop Scheffer ziet dat ook. 'Ik denk dat Zelensky een redelijke hand heeft', verwijzend naar de opmerking van president Trump van vorig jaar tijdens het uit de hand gelopen bezoek aan de Oval Office van Zelensky. ---------------------------------------- Over de makers Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York. Redactie Michaël Roele [https://www.linkedin.com/in/michaelroele?originalSubdomain=nl], buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio. See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

Op de Navo-top regeert de angst

Angst is een slechte raadgever, en het is een raadsel waarom het juist angst is die de Navo-top in Ankara zo in zijn macht heeft. Angst voor de grilligheid en de toorn van Donald Trump, voor zijn woede-uitvallen, voor zijn minachting voor Europa, voor zijn dreigementen. En angst dat vleierij, complimenten en nederigheid volkomen langs hem afglijden. Wie durft een rode kaart te trekken?  Het belangrijkste thema van de top is, net als vorig jaar in Den Haag, geld. Navo-baas Mark Rutte dirigeert een orkest van lidstaten die laten zien hoe braaf ze wel niet zijn, hoe groot hun investering in defensie is, hoe ze de vorig jaar afgesproken 5 procent [https://www.pbs.org/newshour/world/nato-chief-faces-challenge-at-summit-as-trump-demands-loyalty-and-not-just-burden-sharing] echt willen halen. Trump reageert met zichtbare onverschilligheid. Waarom snoeven over meer defensie als we dat vorig jaar al hebben afgesproken, is zijn boodschap. Niemand die tegen Trump zegt: je zit zelf op 3,2 procent [https://fullfact.org/world/us-nato-contributions/]  – dat is minder dan Polen. Natuurlijk, Amerika heeft de grootste economie, dus in absoluut geld is het meer dan alle andere lidstaten samen, maar toch.  En waarom zegt niemand: de president van een land met amper sociale voorzieningen heeft makkelijk praten. Een land waar 40 miljoen burgers op of onder de armoegrens leven, waar 28 miljoen mensen geen zorgverzekering [https://www.fiercehealthcare.com/payers/cdc-uninsured-rate-stayed-flat-2025-83]  hebben omdat die onbetaalbaar is, waar grote delen geen openbaar vervoer hebben, waar het wegennet eruitziet als de derde wereld, waar een jaar studie gemiddeld een halve ton kost, waar nauwelijks milieuregels zijn. Dan is het geen kunst om een hoop aan defensie uit te geven.  Een ander thema is Trumps eis dat bondgenoten loyaal zijn. Erg verwarrend, want loyaliteit [https://apnews.com/article/nato-summit-turkey-trump-spending-forces-iran-1be2097870a203c28469246077da4fd1] is het fundament van Artikel 5 van het Navo-handvest. Hij bedoelt loyaliteit aan hem. Het beste antwoord daarop is: wij eisen ook jouw loyaliteit aan ons. Dat zegt niemand. Het blijft bij teksten zoals ‘loyaliteit binnen het bondgenootschap is vanzelfsprekend’ – niet wat hij wil horen.  Terecht wordt alom de vergelijking getrokken met een mislukt huwelijk. Trump overwoog aanvankelijk niet eens naar de top te komen, en hij doet het eigenlijk alleen omdat zijn vriend Erdogan de gastheer is. De verhouding tussen de VS en de rest van de Navo is op zijn best een latrelatie. See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

'Scepsis over Nederlandse boots on the ground in Oekraïne'

Nederland moet een grotere bijdrage gaan leveren aan veiligheidsgaranties voor Oekraïne, en daar horen 'boots on the ground' bij. Dat schrijft de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) in een advies aan het kabinet. Bob Deen, algemeen directeur van Instituut Clingendael en Oost-Europa-expert is daar kritisch over. Hij is te gast bij Bernard Hammelburg in BNR De Wereld, samen met Europa-verslaggever Geert Jan Hahn. Luister ook | 'Netanyahu heeft nog steeds haakjes om aan populariteit te winnen' [https://www.bnr.nl/podcast/de-wereld/10604271/netanyahu-heeft-nog-steeds-haakjes-om-aan-populariteit-te-winnen]  'Ik ben daar altijd sceptisch over geweest', zegt Deen. 'We moeten tegelijk onze capaciteit vergroten en dan ook nog Oekraïne steunen. Dat is nogal wat. Daarnaast heeft niemand mij nog uitgelegd hoe de veiligheidsgaranties eruit moeten zien.' Deen denkt dan ook dat het nog wel even duurt voordat we hier echt over kunnen gaan praten. Op de NAVO-top volgende week gaat het over de steun voor Oekraïne, maar belangrijker nog is de vraag hoe we de NAVO-norm van Den Haag vorig jaar gaan halen. Ook hierin speelt Oekraïne nu een grotere rol. 'Oekraïne wordt nu gezien als een leverancier van veiligheid in plaats van alleen maar een consument ervan', zegt Deen. Volgens Deen past dit in de 'Europeanisering' van de NAVO. Luister ook | Amerika Podcast [https://www.bnr.nl/podcast/amerikapodcast] 250 jaar Amerika: land of the free? ‘All men are created equal’ en iedereen heeft het recht om ‘Life, Liberty and the pursuit of Happiness’ na te streven. Het zijn misschien wel de bekendste zinnen uit de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring die zaterdag precies 250 jaar geleden werd ondertekend door de Founding Fathers. Maar die festiviteiten worden volledig gepolitiseerd door Trump, ziet Amerika-correspondent Jan Postma. Jan en Bernard praten met Amerikanist Koen Petersen die uitlegt dat Trump formeel binnen de constitutionele kaders blijft, maar de geest van de founding fathers doorbreekt. ---------------------------------------- Over de makers Bernard Hammelburg is buitenlandcommentator en columnist voor BNR Nieuwsradio en het FD, en presentator van BNR De Wereld. Als oorlogsverslaggever was hij o.a. ooggetuige van de Culturele Revolutie in China, de revolutie in Iran en de oorlogen in Vietnam, het Midden-Oosten en Afghanistan. Hij was twintig jaar correspondent in de VS. Hij verdeelt zijn tijd tussen zijn woonplaatsen Amsterdam en New York. Redactie Michaël Roele [https://www.linkedin.com/in/michaelroele?originalSubdomain=nl], buitenlandredacteur bij BNR Nieuwsradio. See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

Hoofdrolletje voor Vanuatu

Er gaan dagen voorbij waarop wij niet piekeren over Vanuatu, een groep eilandjes in de Stille Zuidzee met ongeveer 300.000 inwoners. Ten onrechte, want het speelt een belangrijke rol in het steekspel tussen het Westen en China om de controle over de wateren tussen Fiji, Nieuw-Caledonië, Nieuw-Zeeland en Australië. China was bezig met de voorbereiding voor de bouw van een militaire basis in Vanuatu. Dat heeft Australië nu geblokkeerd.  Net als met andere eilandstaten in de regio, heeft Australië een verdrag over economische bijstand en veiligheid [https://apnews.com/article/australia-vanuatu-china-treaty-military-base-02620b0d8bf6155b4fc09392408fbfdf]  gesloten, dat Australië aanwijst als ‘voorkeurspartner.’ Er komt 300 miljoen euro aan Australische ontwikkelingshulp, Australische politie en Australische grensbewaking, op voorwaarde dat er geen buitenlandse militaire – lees Chinese – basis komt. Maar Vanuatu speelt het handig [https://www.dw.com/en/australia-vanuatu-deal-bars-foreign-bases-in-island-nation/a-77747165]. Het had al een economisch samenwerkingsverdrag met China, en eist dat er een Chinese verklaring komt die de samenwerking met Australië goedkeurt. Want China blijft als handelspartner welkom.  Het is ver van ons bed – sterker nog: verder kan nauwelijks, want ze zijn bijna onze tegenvoeters. Maar toch gaat het over ons. In de aanloop naar de NAVO-top in Ankara zijn we opnieuw vooral aan het navelstaren over onze relatie met het Amerika [https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2026/jun/27/nato-leaders-fear-they-can-no-longer-rely-on-us-help-if-russia-attacks-trump-eastern-europe]  van Donald Trump, in de hoop dat hij iets vriendelijks zegt over Europa, waaraan we dan de illusie verbinden dat we het strandende huwelijk met de VS kunnen redden.  Op een punt hebben de Amerikanen gelijk: China is economisch, militair en strategisch een veel groter probleem. Wij praten, in Den Haag en Brussel, over een goede China-strategie [https://www.piie.com/blogs/realtime-economics/2026/europe-lacks-coherent-strategy-toward-china]  , maar verder dan wat suffige documenten zijn we nog niet. De garantie op vrije doorvaart in de Zuid-Chinese Zee en de Stille Zuidzee is essentieel voor Azië, het Westen, onze stille bondgenoten Japan, Zuid-Korea en Taiwan, en onze beste vriend in de regio, Australië. Daar weten ze precies waar het strategisch belangrijke Vanuatu ligt. Gelukkig maar. See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.