Aflevering 20: waarom streven we eigenlijk naar schoonheid? (deel 2)

Aflevering 23: waarom streven we eigenlijk naar verantwoordelijkheid?

De verantwoordelijke mens is iemand die verantwoordelijkheid neemt, ongeacht de maatschappelijke functie die hij te vervullen heeft, ongeacht ook of het effect van de te nemen verantwoordelijkheid direct zichtbaar is. Verantwoordelijkheid nemen zonder dat die door externe, maatschappelijke factoren is opgelegd, wordt als buitengewoon zinvol beschouwd, juist vanwege het autonome en morele karakter ervan. Verantwoordelijkheid zet onze drie grondvermogens voelen, denken en willen gelijktijdig aan tot actie: wij voelen ons verantwoordelijk, we weten ons verantwoordelijk, en we handelen er ook naar. Bij de verantwoordelijke mens worden de paren vrijheid-willen, waarheid-denken en schoonheid-voelen tot onlosmakelijke eenheden gesmeed.

Aflevering 22: waarom streven we eigenlijk naar zingeving?

Ondanks het feit dat er geen standaardrecept is om tot een vervuld leven te komen, zijn er ten aanzien van zingeving drie algemeenheden te formuleren. Een ervan is, dat handelingen pas betekenis krijgen als er op de een of andere manier de idealen vrijheid, waarheid of schoonheid aan ten grondslag liggen. Een tweede is dat we zelfs de kleinste handelingen vanuit deze idealen kunnen verrichten. En een derde is dat de wijze waarop mensen zin geven aan hun leven door de culturen en tijden heen niet veel veranderd is.

Aflevering 21: waarom streven we eigenlijk naar creativiteit?

Eeuwenlang werd creativiteit een mysterie genoemd en nog steeds hebben veel hedendaagse wetenschappers er geen goede verklaring voor, behalve dan dat het iets te maken heeft met interne processen in de hersenen, externe invloeden en persoonlijke ervaringen. Hannah Ahrendt benoemt wel een oorzaak: met creaties willen we onszelf onsterfelijk maken. Creativiteit is in staat het contingente en het voorspelbare van het dagelijkse leven te doorbreken, en daarin de vrijheid te vinden.

Aflevering 20: waarom streven we eigenlijk naar schoonheid? (deel 2)

We zijn eraan gewend geraakt schoonheid slechts toe tekennen aan dat wat we kunnen zien, horen, voelen of proeven. Maar de invloed van denkers en kunstenaars die benadrukken dat schoonheid verwijst naar dat wat juist niet waarneembaar is, is nooit weggeweest. Waarom hechten de meesten van ons ook waarde aan schoonheid die niet samenvalt met de dingen die we kunnen zien? En hoe is het mogelijk dat zaken die we in beginsel niet per se mooi vinden, maar eerder verontrustend, provocerend, vernieuwend of verrassend, toch een bevredigend esthetisch gevoel kunnen oproepen? Kortom: waarom zijn we op zoek naar inclusieve schoonheid, en waarom is deze vorm van schoonheid ook nodig om zin aan het leven te geven?

Aflevering 19: waarom streven we eigenlijk naar schoonheid? (deel 1)

Al hebben we allemaal een heel particulier gevoel over wat mooi is en wat lelijk, toch hebben we wel ongeveer eenzelfde soort beeld bij wat schoonheid zou moeten opleveren, namelijk dat het ons een zeker genoegen verschaft. De schoonheid van een object zet ons ertoe aan om het meer aandacht te schenken. We vinden in eerste instantie zaken mooi die ons een persoonlijk gevoel van harmonie geven. Die kunnen we dan afzetten tegen al die zaken die deze harmonieuze orde voortdurend verstoren: geweld, verveling, pijn, vervuiling, angst. Aardse schoonheid biedt een noodzakelijk medicijn tegen al deze lelijkheid. Als we de schoonheid niet meer in de dingen van alledag kunnen zien, is het leven bij voorbaat een tranendal.