Afl. 73 – Beatrice de Graaf: 'Poetin gebruikt de geschiedenis als wapen'

Afl. 73 – Beatrice de Graaf: 'Poetin gebruikt de geschiedenis als wapen'

* Poetin is al een kwart eeuw aan de macht en krijgt Rusland steeds meer in zijn greep. Hij heeft de geschiedenis naar zijn hand gezet om zichzelf als redder van het ware Rusland te legitimeren, schrijven Beatrice de Graaf en Niels Drost in Poetins tsaristische droom. ‘Zijn ideologie is gevaarlijk en agressief, dat moeten we als Westen niet onderschatten,’ aldus de auteurs. * De familie Bourbon Parma was ooit machtig in heel Europa. Ze bracht koningen voort als Hendrik IV en Lodewijk XIV, maar ook een loser als de negentiende-eeuwse ‘oom Henri’. Jeroen Torenbeek tekende de familiegeschiedenis op in Bourbon Parma. Verhaal van een dynastie. ‘Het drama was dat de familie haar eigen ondergang niet kon begrijpen,’ zegt recensent Pieter van Os. * De bewering van het Nederlands-Amerikaanse ‘Cold Case Team’ dat ze de verrader van Anne Frank had opgespoord, werd in 2022 al volledig onderuitgehaald door experts. Het verhaal berustte op een anoniem briefje aan Otto Frank met daarin een tip over de verrader. Onderzoeker Natasha Gerson schrijft in de nieuwe editie van Historisch Nieuwsblad dat ze de schrijver van dat briefje hoogstwaarschijnlijk heeft achterhaald. ‘Het flinterdun bewijs van toen, is nu nog dunner geworden,’ aldus hoofdredacteur Bas Kromhout.

Afl. 72 – 'Madame de Staël was de schrik van Napoleon'

* Napoleon was bang voor Engeland, Rusland en Madame de Stael. De Frans-Zwitserse schrijfster en feministe wist zowel de Franse Revolutie als Napoleon te overleven, en werd evenzeer bewonderd als gevreesd door de mannen die haar stukken lazen. Margot Dijkgraaf schreef haar biografie. ‘Ze was de schrik van veel vrouwonvriendelijke heren en heertjes.’ * Mao Zedong en zijn dappere Rode Leger bevrijdden de arme Chinese boeren van de fascistische Chiang Kai-Shek en de Japanners. Dat verhaal staat in de Chinese geschiedenisboekjes en vond zijn weg naar het Westen, maar het zit anders. Dat blijkt uit Morgenrood boven China, het nieuwste boek van Frank Dikötter. ‘Een degelijk, helder en onthutsend boek’, vindt recensent Pieter van Os. * De Frankfurter Schule had een Nederlandse socioloog in dienst, die het nationaalsocialisme beter doorhad dan Theodor Adorno en Max Horkheimer. Over deze Andries Sternheim verscheen onlangs een boek, geschreven door de socioloog Bertus Mulder. Recensent Wim Berkelaar bespreekt het.

Afl. 71 – Nederlanders gedragen zich op Curaçao nog steeds koloniaal

* ‘Je komt hier even aanwaaien om onze geschiedenis op te schrijven’, krijgt Anton Stolwijk regelmatig te horen tijdens zijn verblijf op Curaçao. Hij schreef Nederlanders groeten niet. Een boek over Curaçao. Zijn conclusie: Nederlanders blijken zich op het eiland nog steeds als kolonialen te gedragen. * Jeanne d’Arc wordt in Frankrijk opnieuw vereerd door nationalisten die Frankrijk aan de Fransen willen teruggegeven. Maar wat is haar verhaal? Historicus Edward De Maesschalk ging op zoek naar de ware Jeanne en schreef Jeanne d’Arc. Een waar gebeurd verhaal. Een fijn en goed gedocumenteerd boek, aldus recensent Manon van der Heijden. * Twee eeuwen lang mishandelden en doodden witte boeren de San, de Zuid-Afrikaanse Bosjesmannen. Toen ambtenaar Louis Anthing in 1863 voor hen opkwam, werd hij in koloniale kringen weggehoond als een pathetische romanticus en inboorlingenvriendje, zo is te lezen in de nieuwe editie van Historisch Nieuwsblad. Hoofdredacteur Bas Kromhout vertelt erover.

Afl. 70 - De Wolga als getuige van het Russisch verleden

* De Wolga laat twee kanten van het Russische Rijk en de voormalige Sovjet-Unie zien. We zien er de sporen van de megalomane projecten en moordpartijen van Jozef Stalin, maar ook van de vroegere Russische monniken, eenvoudige plattelanders en de tsaren. Journalist Michel Krielaars voer de Wolga af op zoek naar de Russische oorsprongsverhalen en schreef Rivier van bloed over zijn ontdekkingsreis. * Het boek Laat de geschiedenis oordelen was een sensatie toen het in 1971 in Europa uitkwam. Want niet eerder waren Stalins misdaden tegen de menselijkheid zo uitgebreid en gedocumenteerd beschreven. De auteur Roy Medvedev bekeerde zich later tot Poetin. Maar hoe tragisch die misstap van hem ook is, zijn boek blijft een klassieker, aldus recensent Wim Berkelaar.

Afl. 69 – Stad en platteland konden helemaal niet zonder elkaar

* Samen met haar vader en broertje protesteerde Carolijn Visser als tienjarig meisje tegen de ontvangst van apartheidspolitici in het stadhuis in Middelburg. ‘Dit is het begin. We gaan door met de strijd,’ riepen ze. Totdat een politieagent, tevens hun halve buurman, hen maande daarmee op te houden. In deze aflevering vertelt Vissers over Broers, het portret van haar vader en twee ooms. Een verhaal over een progressieve familie in een saai en behoudend naoorlogs Nederland. * Er zou een enorme kloof gapen tussen stad en land -- vaak vereenzelvigd met het westen en de provincie. Maar de geschiedenis leert dat stad en platteland het vroeger samen deden. De een kon niet zonder de ander; de knollenboer niet zonder de markt in het meest nabije stadje. Zo blijkt uit Bedrijvigheid in stad en streek van historicus Paul Brusse. * Ons zeventiende-eeuwse staatsbestel kende één mankement: het vetorecht. Als een stadje als Culemborg of Den Briel niets zag in de plannen van de Staten-Generaal, dan gingen die niet door. Ons bestel van toen is een voorbeeld van hoe het niet moet voor het Europa van nu, schrijft Thomas von der Dunk in Historisch Nieuwsblad.