Hoe wordt lezen onderdeel van je schoolidentiteit?

Hoe wordt lezen onderdeel van je schoolidentiteit?

Lezen wordt pas krachtig wanneer het niet alleen een vaardigheid is, maar een herkenbaar onderdeel van de schoolcultuur. Op het Limus College in Vleuten gebeurt dat door vaste leesroutines, hoge verwachtingen en veel aandacht voor gesprekken over boeken met en tussen leerlingen. Zo lezen alle leerlingen jaarlijks meerdere titels, maar minstens zo belangrijk is wat er om dat lezen heen gebeurt: voorlezen, samen nadenken over belangrijke fragmenten, verbanden leggen met andere vakken en zoeken naar boeken die passen bij de leerling én voldoende uitdaging bieden. Het Limus college [https://limus.nl/] is één van de eerste inspiratiescholen in Nederland [https://www.platformsamenonderzoeken.nl/inspiratiescholen/] en slaagt erin op een mooie manier de brug te slaan tussen wetenschap en praktijk. Ik praat hierover met Karin Bennink [https://www.linkedin.com/in/karinbennink/?originalSubdomain=nl]. Aan de hand van diverse boeken en fragmenten legt ze uit hoe het onderwijsteam werkt met jeugdliteratuur in de klas. Het gesprek laat zien dat leesmotivatie niet losstaat van kwaliteit. Plezier in lezen ontstaat wanneer docenten zorgvuldig en stapsgewijs weten te begeleiden naar complexere verhalen, andere genres en het herkennen van ‘meer’ of diepere lagen in teksten. Literatuur wordt zo meer dan ontspanning: het helpt leerlingen denken, argumenteren, reflecteren en zichzelf beter begrijpen. Juist door klein te beginnen, met een estafetteboek, een boekenweek, een gesprek of één goed gekozen fragment, kan lezen langzaam onderdeel worden van wie een school is. We staan in deze podcast ook stil hoe andere middelbare scholen stappen kunnen zetten met leesonderwijs! Kernpunten uit de podcast: 📚 Lezen krijgt kracht wanneer het structureel onderdeel wordt van de schooldag, met vaste routines zoals voorlezen, estafetteboeken en gesprekken over wat leerlingen lezen. 🧭 Leesmotivatie vraagt meer dan keuzevrijheid: leerlingen hebben ook begeleiding, sociale uitwisseling en passende uitdaging nodig om als lezer te groeien. 🧠 Literatuur kan denken verdiepen, bijvoorbeeld wanneer fictiefragmenten worden gekoppeld aan klimaat, debat, argumentatie en kritisch burgerschap. 🌱 Kleine ingrepen kunnen groot effect hebben: één goed boek, een passend genre of een zorgvuldig gesprek kan leesangst verminderen en vertrouwen opbouwen. 🏫 Lezen wordt schoolidentiteit wanneer het niet alleen bij Nederlands blijft, maar verbonden raakt met projecten, andere vakken en gezamenlijke ambities. Quotes uit het gesprek “Onze leerlingen lezen als ze vmbo-route doen vier boeken per jaar, als ze havo doen vijf boeken per jaar, vwo zes boeken per jaar ieder jaar. Het allermooiste is dat onze leerlingen dat eigenlijk heel normaal vinden.” “Met boeken kan ik honderd levens leven. Ik kan tijdreizen, ik kan van alles doen.” “Wij vinden de leesmotivatie belangrijk en tegelijkertijd zeggen we: de leeskwaliteit staat voorop.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig [http://www.wetenswaardig.nl/] voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW [https://www.jsw.nl/] is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Boeken en bronnen die voorbijkwamen Ryan & Deci – onderzoek naar motivatie, autonomie, competentie en relatie [https://nl.wikipedia.org/wiki/Zelfbeschikkingstheorie] Stichting Lezen [https://www.lezen.nl/] – informatie en onderzoek rond leesontwikkeling en leesbevordering Kennistafel Effectief Leesonderwijs [https://www.platformsamenonderzoeken.nl/samenwerkingsrelatie/kennistafel-effectief-leesonderwijs/] – verbinding tussen wetenschap, beleid en praktijk Alex Boogers – Wanneer de mieren schreeuwen [https://www.onlinebibliotheek.nl/catalogus/442251637/wanneer-de-mieren-schreeuwen-alex-boogers] Edward van de Vendel – Hannes en Hassan weten meer dan jij [https://www.bol.com/nl/nl/p/12-1-2-gedichten-1-hannes-en-hassan-weten-meer-dan-jij/9300000175946743/] Brian Elstak – Tori [https://www.bol.com/nl/nl/f/tori/9200000079189463/] Marlies Slegers – Briefjes voor Pelle [https://www.bol.com/nl/nl/f/briefjes-voor-pelle/9200000131938197/] Tijdstempels 00:04 – Leesonderwijs schoolidentiteit 01:02 – Leesroutines praktijk 03:44 – Voorlezen werkt 04:38 – Estafetteboek klas 07:03 – Persoonlijke motivatie 09:45 – Motivatie kwaliteit 12:18 – Leesangst overbruggen 15:14 – Leerlingen kennen 16:48 – Kerndoelen bevestiging 18:13 – Lezen denken 22:26 – Tijdsinvestering toetsbeleid 25:16 – Vakoverstijgend samenwerken 30:53 – Boekenspel werkvorm 32:33 – Leesreflectie identiteit 34:05 – Hoge verwachtingen Het bericht Hoe wordt lezen onderdeel van je schoolidentiteit? [https://tjipcast.nl/innoveren/hoe-wordt-lezen-onderdeel-van-je-schoolidentiteit/] verscheen eerst op Tjipcast [https://tjipcast.nl].

Zicht op vakmanschap in het voortgezet speciaal onderwijs

Voor deze podcast ben ik te gast bij VSO De Korte Dreef [https://www.sg-dekortedreef.nl/] in Borculo. De Korte Dreef richt zich op jongeren die moeilijk lerend zijn en die een voortdurende en/ of intensieve ondersteuningsbehoefte hebben in de thuis, school- en/ of vrijetijdssituatie. In de leeftijd vanaf 11-12 jaar tot maximaal 20 jaar. Er gaan hier ongeveer 125 leerlingen naar school en er werken 39 fulltime gespecialiseerde onderwijsprofessionals. We zijn hier in een prachtige omgeving, waar je buiten kunt sporten, leren, bewegen en werken! Aan tafel zitten: Stijn Steentjes [https://www.linkedin.com/in/stijn-steentjes-27a91028/?originalSubdomain=nl], leerlingcoordinator bovenbouw van de afdeling arbeid. Thomas Helmers, mentor, leerkracht in de onderbouw. En Latifa Bouzoeggar [https://www.linkedin.com/in/latifa-bouzouggar-9b6a0220/?originalSubdomain=nl], mentor en coördinator van de IBO-groepen (intensieve begeleiding in het onderwijs). Soms begint onderwijs niet bij een methode, een toets of een lesdoel, maar bij de vraag of een leerling überhaupt weer over de drempel durft te stappen. Bij VSO De Korte Dreef in Borculo staat dat spanningsveld centraal: jongeren die vaak al veel afwijzing hebben ervaren, krijgen er opnieuw perspectief op leren, werken en meedoen. Dat gebeurt niet door de lat te verlagen, maar door leren kleiner, concreter en relationeler te maken. Een ontbijt, een spel buiten, een interne stage, een coachgesprek of een certificaat zijn geen losse activiteiten, maar zorgvuldig gekozen momenten waarop leerlingen oefenen met vertrouwen, verantwoordelijkheid en samenleven. In het gesprek wordt zichtbaar hoe vakmanschap in het voortgezet speciaal onderwijs bestaat uit voortdurend afstemmen: nabij zijn zonder alles over te nemen, begrenzen zonder af te wijzen, ruimte geven zonder richting kwijt te raken. De school werkt met kleine stappen, soms letterlijk in millimeters, maar steeds met een groter perspectief voor ogen: dat leerlingen ervaren dat ze ertoe doen, ergens naartoe kunnen groeien en een betekenisvolle plek kunnen vinden in de samenleving. Kernpunten uit het gesprek 🌱 Leren begint met vertrouwen. Voor leerlingen die langdurig thuis hebben gezeten of vaak zijn vastgelopen, is aanwezigheid op school soms al een grote stap. 🧭 Perspectief geeft richting. De Wall of Fame laat leerlingen zien dat uitstroom naar werk of dagbesteding haalbaar is en betekenis kan hebben. 🤝 Samen is een didactische keuze. Samen ontbijten, spelen, werken en reflecteren zijn manieren om sociale vaardigheden en burgerschap concreet te oefenen. 🎯 Succeservaringen worden bewust opgebouwd. Certificaten, stages en kleine leerdoelen helpen leerlingen ervaren dat ontwikkeling mogelijk is. ⚖️ Nabijheid en begrenzing horen bij elkaar. Leerlingen krijgen ruimte om fouten te maken, maar binnen een duidelijke structuur die veiligheid biedt. Quotes uit het gesprek: “Die kleine millimeters aan het begin en die succeservaringen, dat kan uiteindelijk leiden tot kilometers.” “Het belangrijkste is: de leerling moet daar zijn, moet er met plezier zijn en moet het gevoel hebben: ik heb een meerwaarde voor de samenleving.” “Wij zijn de bijrijder en we kunnen af en toe bijsturen, maar zij zijn leading.” Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Het bericht Zicht op vakmanschap in het voortgezet speciaal onderwijs [https://tjipcast.nl/lesgeven/zicht-op-vakmanschap-in-het-voortgezet-speciaal-onderwijs/] verscheen eerst op Tjipcast [https://tjipcast.nl].

Wat doen zwarte zwanen scholen anders?

Kansengelijkheid en onderwijskwaliteit worden vaak besproken alsof scholen moeten kiezen: óf toegankelijker worden, óf de lat hoger leggen. Het gesprek met Iliass El Hadioui laat juist zien waarom die tegenstelling tekortschiet. Sommige scholen slagen erin om leerlingen uit kapitaalarme omgevingen structureel méér leerontwikkeling te bieden, zonder hun pedagogische opdracht te versmallen tot toetsresultaten. Zulke scholen noemt hij zwarte zwanen: uitzonderingen binnen het systeem die tegen de verwachting in veel impact hebben. Hij schreef hierover een nieuw boek: Zwarte Zwanen Scholen, over ik, wij en de cultuur van hoge verwachtingen [http://managementboek.nl/boek/9789461646842/zwarte-zwanen-scholen-iliass-el-hadioui?affiliate=6755]. Het interessante is niet dat deze zwarte zwanen scholen een wonderrecept hebben uitgevonden. Het gaat eerder om een verfijnde professionele cultuur waarin individualiteit en collectiviteit elkaar versterken. Leraren behouden hun vakmanschap en autonomie, maar weten ook wanneer gezamenlijke afspraken nodig zijn. Schoolteams durven te kiezen, prioriteren en handelen naar wat zij weten over hun leerlingen. Eerder sprak ik Iliass in aflevering 373 [https://youtu.be/JSQp6kY8x78] over de vraag hoe te bouwen aan een cultuur van hoge verwachtingen. Kernpunten uit de podcast: ⚫ Zwarte zwanenscholen combineren kansengelijkheid met hoge onderwijskwaliteit. Ze laten zien dat inclusiever onderwijs niet hoeft te betekenen dat de lat lager komt te liggen. 🧭 De kern zit niet in één methode, maar in cultuur. Sterke scholen verbinden individuele professionaliteit met collectieve verantwoordelijkheid, zonder te vervallen in los zand of groepsdenken. 📊 Data krijgen pas betekenis in samenhang. Lage leerresultaten, hoge medewerkerstevredenheid of sterke basisrust zeggen afzonderlijk weinig; de vraag is hoe scholen die gegevens met elkaar verbinden. 🌱 Sense of belonging en cognitieve ontwikkeling horen bij elkaar. Leerlingen moeten zich verbonden voelen, maar die verbondenheid moet ook gekoppeld zijn aan groei, zelfvertrouwen en leervermogen. 🔍 Niet alles tegelijk willen doen is een vorm van professionaliteit. Zwarte zwanenscholen kiezen enkele prioriteiten en werken daar systematisch en langdurig aan. Quotes uit het gesprek “De kern van zwarte zwaneninstituten is dat ze productiever zijn. Ze zijn in staat om de ervaren of geconstrueerde problemen van mensen daadwerkelijk op te lossen.” “Het theoretiseren van de praktijk en het praktiseren van theorie: die tweebenigheid is denk ik echt essentieel.” “We zijn heel goed in dingen erbij doen, maar we zijn met elkaar gewoon niet zo goed om dingen uit het curriculum te halen.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig [http://www.wetenswaardig.nl/] voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW [https://www.jsw.nl/] is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:04 – Onderwijskundige start 02:00 – Kansengelijkheid en Kwaliteit 03:22 – Zwarte Zwanen 05:30 – Toetscultuur en Verschillen 08:22 – Afwijkende Scholen 10:22 – Theorie Praktijk 12:20 – Collectieve Verwachtingen 15:21 – Pedagogische Vraagstukken 16:20 – Individualiteit Collectiviteit 20:08 – Productief Handelen 24:02 – Data Duiden 27:55 – Groter of Kleiner 31:21 – Vooroordelen Doorbreken 36:21 – Samenwerken Afbakenen 39:54 – Verbonden Leren Het bericht Wat doen zwarte zwanen scholen anders? [https://tjipcast.nl/innoveren/wat-doen-zwarte-zwanen-scholen-anders/] verscheen eerst op Tjipcast [https://tjipcast.nl].

Hoe maak je van data zuurstof voor meer werkgeluk in het onderwijs?

Werkgeluk klinkt soms als een zacht begrip, maar in scholen raakt het aan harde vragen: blijven mensen gezond aan het werk, kunnen teams zich ontwikkelen en lukt het om goed onderwijs te geven vanuit plezier en rust? Guy van Liemt [https://www.linkedin.com/in/guyvanliemt/?originalSubdomain=nl] en Paul Baan [https://www.linkedin.com/in/paulbaan/] laten vanuit onderzoek zien dat werkgeluk niet gaat over oppervlakkig plezier, maar over duurzaam functioneren: energie, veiligheid, ontwikkeling, autonomie en een team waarin mensen zich gedragen voelen. Het gesprek draait daarmee om een scherpe verschuiving: niet sturen op symptomen, maar kijken naar de oorzaken eronder. Werkdruk, verzuim en verloop zijn vaak signalen van iets fundamentelers: onvoldoende ruimte voor ontwikkeling, gebrekkige focus of een team dat geen stevige thuisbasis meer vormt. Data helpen dan niet om harder te controleren, maar om preciezer te zien aan welke knoppen een school werkelijk kan draaien. Meedoen aan het onderzoek van Klassewerkplek? Kijk hier [https://www.klassewerkplek.nl/]! Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen: 🧭 Werkgeluk gaat niet over “leuk doen”, maar over duurzaam goed functioneren: energie, veiligheid, competentie, autonomie en ontwikkeling. 📊 Data zijn waardevol als spiegel, maar verliezen hun kracht zodra ze worden gebruikt om mensen of teams af te rekenen. 🌱 Scholen die sterk scoren op werkgeluk laten volgens Paul Baan minder verzuim, minder verloop en betere onderwijsresultaten zien. 🏫 De kwaliteit van het team als thuisbasis is een cruciaal fundament: als die basis stevig is, kunnen scholen veel meer dragen. 🎯 Verbetering vraagt focus: kies enkele gerichte acties, geef teams eigenaarschap en voorkom dat werkgeluk verandert in een nieuw projectencircus. Deze aflevering maak ik samen met Klassewerkplek [https://www.klassewerkplek.nl/]. Dit jaar brengen we samen scholen in kaart die erin slagen werk te maken van werkgeluk in het onderwijs en het predicaat Klassewerkplek dragen. We leggen de relatie met kwaliteit, samenwerken en hoge verwachtingen naar leerlingen! Kijk voor meer informatie op www.klassewerkplek.nl [http://www.klassewerkplek.nl/]. Quotes uit de podcast: “Werkgeluk is gewoon een hefboom voor duurzame inzetbaarheid, voor verzuim, verloop, kwaliteit en incidenten.” “Focus op werkdruk is symptoombestrijding.” “We gebruiken data niet om af te rekenen. We moeten patronen blootleggen en van daaruit verder bouwen.” Bekijk ons gesprek eens op YouTube! Tijdstempels: 00:05 – Werkgeluk onderwijs 01:16 – Duurzaam functioneren 03:09 – Klassewerkplek onderzoek 04:03 – Geen luxe 06:53 – Onderwijsresultaten werkgeluk 08:23 – Symptomen oorzaken 12:59 – Data spiegel 14:47 – Werkdruk fascinatie 17:06 – Team basis 20:27 – Autonomie kaders 23:53 – Strategische pijler 27:35 – Focus kiezen 31:49 – Analyse duiding 34:53 – Drijvende factoren 38:20 – Lerarentekort werkgeluk Het bericht Hoe maak je van data zuurstof voor meer werkgeluk in het onderwijs? [https://tjipcast.nl/samenwerken/hoe-maak-je-van-data-zuurstof-voor-meer-werkgeluk-in-het-onderwijs/] verscheen eerst op Tjipcast [https://tjipcast.nl].

Wat kunnen onderwijsgedichten ons leren?

Onderwijsgedichten lijken op het eerste gezicht misschien een niche: poëzie over school, leraren, leerlingen, lezen, rekenen en orde handhaven in de klas. Maar wie ze historisch naast elkaar legt, ziet iets groters ontstaan. Ze laten zien welke vragen het onderwijs al eeuwen met zich meedraagt: hoe wek je nieuwsgierigheid? Wat betekent het om kinderen toegang te geven tot taal, kennis en rekenen? Hoe voorkom je dat het curriculum steeds voller raakt? En wat vraagt onderwijs van de leraar? Henk Sissing stelde samen met Theo Magito een omvangrijke bundel samen [https://managementboek.nl/boek/9789464713305/er-hangt-iets-van-lente-in-de-klas-henk-sissing?affiliate=6755] met Nederlandstalige onderwijsgedichten vanaf de dertiende eeuw tot nu. In deze podcast leest Henk Sissing [https://www.linkedin.com/in/henk-sissing-1a947aa/] meerdere gedichten. We reflecteren vervolgens op de onderwijsvraagstukken van toen en nu. Uit de bundel komt een verrassend beeld naar voren: veel onderwijskwesties die vandaag urgent voelen, zijn niet nieuw. Kansengelijkheid, leesvaardigheid, praktische toepasbaarheid van rekenen, de voorbeeldrol van de leraar en de overladenheid van het onderwijs keren bijvoorbeeld regelmatig terug. Juist poëzie maakt die continuïteit zichtbaar. Niet als beleidsnota of onderwijskundig model, maar als geconcentreerde leeservaring. Een gedicht kan ons misschien in enkele regels laten zien waar onderwijs om draait: nieuwsgierigheid, overdracht, vorming, mededogen en de vraag wat kinderen nodig hebben om hun wereld te vergroten. Kernpunten uit de podcast: 🔍 Onderwijsgedichten maken zichtbaar dat veel actuele onderwijsvragen een lange geschiedenis hebben. Thema’s als lezen, schrijven, rekenen, kansengelijkheid en curriculumdruk keren al eeuwen terug. 📚 Lezen wordt in het gesprek niet alleen gezien als vaardigheid, maar als toegang tot de wereld. Leraren hebben daarin een voorbeeldrol: kinderen moeten kunnen zien dat volwassenen zelf lezen, zoeken en denken. 🧭 Nieuwsgierigheid is een terugkerend motief. Een leraar die zelf geraakt is door de wereld, kan leerlingen meenemen in verwondering, onderzoek en zelfstandig denken. ⚖️ Kansengelijkheid blijkt geen modern beleidswoord alleen. Al in oudere teksten klinkt de oproep om arme kinderen via onderwijs bescherming, ontwikkeling en perspectief te bieden. 🧩 De overladenheid van het curriculum is hardnekkig. Nieuwe thema’s worden vaak toegevoegd, maar de vraag wat er dan vanaf gaat, blijft moeilijk te beantwoorden. Quotes uit het gesprek “Als je zelf niet nieuwsgierig bent, hoe kun je je nieuwsgierigheid dan overdragen aan je leerlingen?” “Waar is 600 jaar later ons mededogen gebleven? Waar is onze compassie gebleven?” “We zijn heel goed in dingen erbij doen, maar we zijn met elkaar gewoon niet zo goed om dingen uit het curriculum te halen.” Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door: Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig [http://www.wetenswaardig.nl/] voor meer informatie! JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW [https://www.jsw.nl/] is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen?  Tijdstempels 00:03 – Ontstaan van de bundel 02:39 – Gedichten zoeken 04:50 – Historische thema’s 06:43 – Favoriet gedicht 10:42 – Onderwijs marketing 15:02 – Nieuwsgierige van de leraar 18:11 – Wereld openen 24:18 – Gelijke kansen 31:28 – Lezen leren 34:00 – Leesvoorbeeld tonen 39:02 – Rekenen toepassen 42:49 – Caribische stemmen 44:45 – Lofdicht leraar 47:06 – Curriculum overladen 50:30 – Slotreflectie onderwijs Het bericht Wat kunnen onderwijsgedichten ons leren? [https://tjipcast.nl/innoveren/wat-kunnen-onderwijsgedichten-ons-leren/] verscheen eerst op Tjipcast [https://tjipcast.nl].