Betrouwbare Bronnen

575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel

Het treffendste verschil tussen Rob Jetten en Dick Schoof is de intensieve, zeer zichtbare campagne om Nederland Europees en mondiaal in hoog tempo weer serieus te nemen. Zelfs het koninklijk paar wordt daar onverbiddelijk voor ingezet. Niet zo maar ergens - regelrecht in het Witte Huis. Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen de reeks geopolitieke domeinen waar premier Rob Jetten, de ministers Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) en Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking), maar zijdelings ook CDA-vicepremier Bart van den Brink (Asiel en Migratie) ons land nadrukkelijk een hernieuwde leidende rol willen laten veroveren. Hoe doen zij dat en lukt het hen. En heeft dit effect op de binnenlandse positie van het kabinet? *** Deze podcast is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! [https://vriendvandeshow.nl/bb] Deze aflevering bevat een advertentie van Powerpeers [https://powerpeers.nl/] Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje [adverteren@dagennacht.nl]  en wij zoeken contact. *** Meest zichtbaar element van die herpositioneringscampagne zijn de kennismakingsbezoeken bij de toonaangevende Europese leiders. Dat in Parijs bij Emmanuel Macron onderscheidde zich doordat hier duidelijk een ontmoeting van twee politieke geestverwanten met een Europese roeping aan de orde was, veel meer dan een jeune premier die zijn opwachting kwam maken bij een gelouterd staatshoofd. De kennismaking in Berlijn werd zelfs gelaagd geënsceneerd. Omdat Friedrich Merz in Washington was, kwam eerst Tom Berendsen naar collega Johann Wadephul, zodat Jetten meteen bij Donald Tusk kon tonen dat Nederland ook prioriteit geeft aan de  oostflank van EU en NAVO. Jettens bezoek aan Merz viel daardoor nog meer op. De ontvangst was met groot ceremonieel, wat in het hiërarchisch denkende Berlijn opzien baarde. Premier en bondskanselier werden met nadruk als gelijkwaardige buren gepresenteerd. Hun persconferentie onderstreepte dit eens te meer. Geen vriendelijke plichtplegingen, maar een intense verkenning langs alle grote geopolitieke en Europese thema's. Het contrast met de Schoof-fase kon niet groter. Volgende halte is Jettens bezoek aan de JEF-top in Helsinki [https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2026/03/19/minister-president-jetten-naar-jef-top-in-helsinki]. De Joint Expeditionary Force [https://en.wikipedia.org/wiki/Joint_Expeditionary_Force] is het samenwerkingsverband van de landen die aan de Pool en de grenzen van Rusland hun defensie optimaal afstemmen voor maximale afschrikking. De top op 26 maart wordt voorafgegaan door een bilaterale dag met de Finse president Alexander Stubb. Dat de premier meteen met deze geopolitieke senior aan tafel gaat zitten is geen toeval. Nederland en Finland hebben samen met de Britten een financieringsinitiatief in gang gezet dat in NAVO en EU grote impact moet krijgen. In Helsinki ontmoet Jetten ook premier Keir Starmer en een hele reeks Baltische en Scandinavische premiers en via het scherm Volodymyr Zelensky en de Canadese premier Mark Carney. De zich met alles bemoeiende VVD-vicepremier Dilan Yesilgöz zal het lastig vinden dat ze zo'n topconferentie rond defensie en de financiering ervan aan de D66-premier moet overlaten. Dat Finse samenwerkingsplan werd in Parijs aangekondigd door een minister die het stevige Europese profiel van het nieuwe kabinet opvallend snel verinnerlijkt heeft. Eelco Heinen, die zich post-Schoof ontwikkelt tot een een echte eurofiel, deed daarbij zijn best om weg te redeneren waarom hij hiermee toch echt geen nieuwe loot aan de boom van de eurobonds lanceerde. Heinens speech bij Euronext was een soort beginselverklaring van Jettens pro-Europese koers, waarmee Nederland aan de tafel wil zitten en niet langer passief op het menu wil staan. Met vuur verkondigde Heinen de afronding en vervolmaking van de Europese kapitaalmarktunie, geheel volgens de rapporten van Letta en Draghi. De gevolgen van die aanpak kunnen voor de EU van enorme betekenis zijn. Het mobiliseren van kapitaal voor R&D, innovatie en grote transities en ook voor de wederopbouw van Oekraïne staan hier voorop. Maar ook een ontkoppeling van de Verenigde Staten en koppeling aan de enorme kapitaalmarkten van wereldspelers als Japan, India, Zuid-Korea en Mercosur. "Honderden miljarden minder kosten voor de EU", rekende eurocommissaris Wopke Hoekstra voor in het AD. Hier werd meteen zichtbaar wat Tom Berendsen in Berlijn al agendeerde. Nederland wil 'kopgroepen' in de EU. Op zijn eerste Eurotop op 19 maart regelde Jetten dit meteen al voor de beleidsportefeuille van Bart van den Brink. Nederland zet een 'migratiebeleid-kopgroep' in gang waar zijn collega’s Mette Frederiksen (Denemarken, S&D) en Giorgia Meloni (Italië, ECR) samen met hem optrekken. Hoogtepunt van de herpositioneringscampagne van Jettens buitenlandteam wordt het koninklijk bezoek aan Pennsylvania, Florida en Washington DC. Hoogst ongebruikelijk dat de minister-president mee gaat. Het wordt een tour de force en een meesterproef. *** Verder luisteren 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/571-het-kabinet-jetten-in-een-geopolitieke-orkaan] 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/567-de-geschiedenis-beukt-op-europas-deur-caroline-de-gruyter-over-zondagskinderen-in-een-ruige-wereld] 558 – Poetins rampjaar, Jettens kans [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/558-2025-was-voor-poetin-een-rampjaar-2026-wordt-rob-jettens-kans] 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier] 528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland] 492 – Macrons Europese atoombom  [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/492-macrons-europese-atoombom] 490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/490-duitslands-grote-draai-friedrich-merz-europa-en-nederland]  484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft  [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/484-hoe-trump-chaos-veroorzaakt-en-de-europeanen-in-elkaars-armen-drijft] 427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/427-europa-wordt-een-grootmacht-en-daar-moeten-we-het-over-hebben] 36 - Wopke Hoekstra: EU moet geopolitieke machtsfactor worden [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/36-wopke-hoekstra-eu-moet-geopolitieke-machtsfactor-worden-drakendoder-margrethe-vestager-pg-songfestival-en-trump] *** Tijdlijn 00:00:00 – Intro 00:05:48 – Deel 1 00:26:20 - Deel 2 00:45:47 – Deel 3 01:08:47 – Einde See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld

Het is een smalle zeestraat met allerlei eilanden en riffen. Een kapitein moet heel precies navigeren om heelhuids door die nauwe vaargeulen te komen. Politiek is dit een treffende metafoor. De Straat van Hormuz is een geopolitiek en economisch flashpoint van de buitencategorie. Donald Trump ervaart nu wat voorgangers als Jimmy Carter, George Bush senior en Bill Clinton meemaakten. Met deze zee-engte valt niet te spotten. En dat is al tientallen eeuwen zo. Jaap Jansen en PG Kroeger begeven zich in die smalle wateren tussen Iran en Arabië en in machtsverhoudingen aldaar sinds de oudheid die ons nu verbluffen door hun actuele betekenis. Alleroudste beschrijving van Hormuz treffen we in een reisgids voor zeevarenden uit Egypte rond het jaar 60 na Christus. Die Griekse atlas, 'Periplous', beschreef en detail waar een kapitein of een handelaar op moest letten onderweg en hoe de Straat van Hormuz geografisch in elkaar zat. Je kon er in lezen dat de eilanden in die zeestraat vol zaten met parelduikers. Er viel dus een makkelijk te vervoeren luxeproduct te verhandelen. *** Betrouwbare Bronnen is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! [https://vriendvandeshow.nl/bb] Deze aflevering bevat advertenties van Powerpeers [https://powerpeers.nl/] en van Podimo [https://podimo.com/nl] Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje [adverteren@dagennacht.nl]  en wij zoeken contact. *** Eeuwen later werd Hormuz bestuurd door een lokale dynastie van sheikhs, die zich verbond met de heersers van imperia die de mercantiele en strategische waarde van deze zeestraat prima snapten. Meest opmerkelijk was de alliantie met de Mongoolse kleinzoon van Dzjengis Khan die erfgenaam werd van het West-Aziatische deel van diens enorme imperium. Van Afghanistan tot en met Anatolië strekte zijn bewind zich uit en de handelswegen tussen China, India en de Middellandse Zee hadden dan ook zijn bijzondere interesse. De Straat van Hormuz was de speldenknop in de zeewegen die hij moest beheersen en de lokale vorsten werden zijn beschermelingen en tribuut betalende vazallen. Dit rijk van de Ilkhaniden werd van grote betekenis voor de geopolitiek, tot de dag van vandaag. De Mongolen organiseerden de natie, staat en beschaving van een land dat zij als eerste Iranzamin - het land van Iran - noemden. Essentiële aspecten als de dominante rol van de shia islam, de bestuurstaal Perzisch, de nationale eenheidsmythe van Iran en de geopolitieke alliantie tegen het soennisme van de Arabieren zijn in deze periode doorgevoerd. De Mongolen sloten ook een alliantie tegen de Arabieren met de ‘Ferengi' - de Franken! - en moedigden hen aan het Heilig Land en Jeruzalem te veroveren. De vazallen van de Mongolen in Hormuz bloeiden onder hun bewind, de handel werd bijna mondiaal door de steppevolkeren en hun cavalerie beschermd, zowel de Zijderoute als de maritieme handelsstromen naar Venetië, Genua, India en China en met hun rijkdom konden de sheikhs van Hormuz buren als Bahrein onderwerpen. In de vroege 15e eeuw was de keizer van China zo geïnteresseerd in de strategische en mercantiele betekenis van Hormuz, dat hij er een serie zee-expedities van zijn reusachtige vloot heen stuurde. Zo weten wij uit de rapportages van zijn ambtenaren van alles over de luxe en welvaart van zelfs de lagere klassen in de havensteden van Hormuz. Xi Jinpings Belt and Road-strategie is dus eigenlijk al eeuwenoud. Niet lang daarna - in 1507 - kwamen de Europese klanten van die havens zelf aankloppen. De Portugezen voeren vanuit Zuid-India langs met hun superieure maritieme technologie. Ze werden snel intiem; de beste bondgenoten die Hormuz leerde kennen. Ze bouwden er forten op de eilanden in de nauwe zeestraat en hun paters mochten zelfs missie komen bedrijven, tot vreugde van de Paus. Bezoekers uit onze streken beschreven de ongekende luxe en de 'seks, drugs and rock ‘n roll' van het luie leventje in Hormuz. "Het is als Babylon - door de vele talen die daar klinken en door de abominabele zedeloosheid, ook van de paters daar!" Jaloers sloegen de Britten en de VOC de handen ineen en probeerden de Portugezen te verdrijven. Zij richtten zich op een verdienmodel dat uitging van het monopolie van de zijdehandel dankzij sjah Abbas I van Iran. Uiteraard was de VOC mercantiel nog doortrapter dan de East India Company. Al in de 17e eeuw leerde Hormuz de Hollanders goed kennen. Na Napoleon was de British Navy oppermachtig. De emiraten van de Golf sloten verdragen met hen, zodat de Britten de beschermheren van de zeestraat werden. Na 'Versailles' werd Irak ook nog hun kolonie en ontwikkelden zij in de Golf de olliewinning. De Straat van Hormuz werd voor weer een nieuwe eeuw, met nieuwe heersers, het brandpunt van commercie en geopolitiek. In 1945 nam president Franklin Delano Roosevelt die rol van de Britten over door een verbond te sluiten met prins Ibn Saoed uit Mekka. Amerika zou de Golf en Straat van Hormuz beschermen tegen Stalin in Iran, uiteraard in ruil voor olieconcessies. FDR voerde een strategie als de Mongolen en het British Empire in hun gloriejaren. Toen ayatollah Ruholla Khomeini de macht greep in 1979 was het president Carter die zijn Carter-doctrine afkondigde: Amerika garandeerde de vrijheid en veiligheid van de handelsroutes door de Straat van Hormuz en de oliewinning door de emiraten daar. Donald Trump beseft wellicht niet dat zijn oorlog de bloeddorstige variant is van de politiek van een door hem verfoeide Democraat. *** Verder lezen Jack Watling - Iran’s Hormuz blockade is its most powerful card against Trump and Israel. It won’t back down easily [https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/mar/16/iran-strait-of-hormuz-blockade-trump-israel?CMP=share_btn_url] *** Verder luisteren 515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/515-de-heftige-strijd-tussen-isra-l-en-iran] 315 - Vrouw, leven, vrijheid: oorzaken en achtergronden van het straatprotest in Iran. En: de rijke Perzische cultuur [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/315-vrouw-leven-vrijheid-oorzaken-en-achtergronden-van-het-straatprotest-in-iran-en-de-rijke-perzische-cultuur] 76 - Rudi Vranckx: Het Midden-Oosten is het Vietnam van onze tijd [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/76-rudi-vranckx-het-midden-oosten-is-het-vietnam-van-onze-tijd] 377 - Golda Meïr, Israël, triomf en tragiek [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/377-golda-me-r-isra-l-triomf-en-tragiek] 510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980 [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/510-brezjnev-poetin-en-hun-rampzalige-oorlog-lessen-voor-nu-uit-1980] 528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland] 484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/484-hoe-trump-chaos-veroorzaakt-en-de-europeanen-in-elkaars-armen-drijft] *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:33:28 – Deel 2 00:54:33 – Deel 3 01:36:25 – Einde See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

573 - 1976, het jaar van het kabinet-Den Uyl en een onverwachte omwenteling

Vijftig jaar geleden eindigde een belangrijke fase in de Nederlandse politieke geschiedenis en begon een volgende. Maar op dat moment zag niemand dat aankomen. Jaap Jansen en PG Kroeger schetsen wat er gebeurde, wat niet gebeurde en hoe ingrijpend de effecten waren voor de Haagse politiek en de Nederlandse samenleving. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! [https://vriendvandeshow.nl/bb] Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje [adverteren@dagennacht.nl]  en wij zoeken contact. *** In 1976 zat het kabinet-Den Uyl al drie jaar. Het had al vele turbulenties overleefd. Het leek een wild avontuur van een progressief kabinet met controversiële plannen. In werkelijkheid was het eerder de zoveelste rooms-rode coalitie, zoals welbekend in de naoorlogse decennia van Willem Drees, wederopbouw en Koude Oorlog. Het vernieuwende zat vooral in de sfeer, het jeugdig elan van ministers die jonger waren dan Rob Jetten nu. Niet langer hoefden ze te worden aangesproken als ‘excellentie', maar gewoon bij de voornaam. En ze droegen op werk soms zelfs een trui. Ook premier Joop den Uyl was allerminst een groot vernieuwer. Wel was hij een gedegen econoom die sterk geïnspireerd werd door beleid van Amerikaanse presidenten als Roosevelt en Johnson. Een klassiek gereformeerde man, vurig prediker en kenner van poëzie, Brecht en Kafka. Hij steunde ten volle het pragmatische en weinig ideologische financieel-economische beleid van zijn twee jonge ministers Wim Duisenberg (PvdA) en Ruud Lubbers (KVP) en schrok niet terug voor fikse botsingen met de vakbonden. Niet minder stevig was zijn boodschap aan de werkgevers. In het hol van de leeuw – bij de christelijke werkgevers - zette hij zijn linkse overtuigingen [https://www.dbnl.org/tekst/uyl_004inzi01_01/uyl_004inzi01_01_0018.php] uiteen over 'beteugeling van het kapitalisme’, winstdeling met werknemers, democratisering van bedrijven en ‘vergemeenschappelijking van de productie’. Niettemin liepen in 1976 de spanningen op. De verkiezingen van 1977 wierpen hun schaduw vooruit. De linkerflank van Den Uyls eigen PvdA was argwanend of de premier wel zuiver in de leer was en wel echt geloofde in polarisatie als strategie. Helemaal ongelijk hadden ze niet: hij was eerder geneigd  zijn kabinet 'inzet van de verkiezingen' te maken in plaats van te streven naar linkse dominantie. De PvdA begon progressieve partner D66 steeds meer te zien als overbodig – de Democraten hadden in peilingen steeds minder zetels -  en zette in op het politiek 'kraken' van de confessionele partijen. Hun bondgenoot daarbij was – misschien onbedoeld - Hans Wiegel van de VVD, die van de liberale burgerherenpartij een meer volkse partij op de rechtervleugel maakte. Den Uyl beloofde zijn partijkader op weg naar de verkiezingen met vier ‘hervormingswetten’ de sociaaleconomische verhoudingen fundamenteel aan te pakken en met die successen naar de kiezer te gaan. In de regeringsverklaring had hij immers ‘spreiding van kennis, macht en inkomen’ beloofd. Coalitiepartner KVP zag de bui al hangen. Fractievoorzitter Frans Andriessen speelde een ragfijn spel waarin hij die vier weten juist niet als 'links pakket' behandelde, maar elk los van de ander door zijn ministers Dries van Agt en Lubbers juridisch uitvoerig liet uiteen pluizen en economisch op hun inhoud kritiseren. Lubbers mocht de aanval openen en Den Uyl daarmee overrompelen en Van Agt mocht vertragen en details ter discussie stellen. Maar toen de zomer kwam trapte Van Agt op de rem. Andriessen moest 'dimmen' met zijn dreiging van een coalitiebreuk via Lubbers. Niet alleen was het CDA als nieuwe bundeling van KVP met ARP en CHU allerminst klaar voor een verkiezingsstrijd en was Van Agt zelf dat nog minder met zijn droom van een nieuwe baan in het Gouvernement te Maastricht. En net als bij Drees 20 jaar eerder dreigde een explosie in het Oranjehuis. Lockheed was het codewoord dat rondzong. Den Uyl evenaarde Drees als crisismanager. Andriessen moest het kabinet laten aanblijven. CDA-voorzitter Piet Steenkamp kreeg zijn nieuwe partij tijdig op orde. En vond een lijsttrekker die eigenlijk niemand had verwacht, Dries van Agt. Met Prinsjesdag begon de verkiezingscampagne met Den Uyl – inmiddels als 'ome Joop' een soort vader des vaderlands – zélf als inzet van de electorale strijd. Ineens was het politieke landschap helemaal opnieuw getekend.  Ter linkerzijde concentreerden de kiezers zich rond de premier en 'dat tweede kabinet-Den Uyl, dat komt er toch!’ Ter rechterzijde concentreerden de kiezers zich rond de VVD, nu een bredere partij. In het burgerlijke midden verblufte Van Agt met een stevig CDA dat allerminst gekraakt was door progressieve polarisatie. De politieke impact hiervan heeft decennialang ons land beheerst. De verhoudingen waren onverwacht overzichtelijk. Drie grote, coherente 'families' domineerden en sloten met elkaar afwisselend coalities. Lubbers, Wim Kok en Jan Peter Balkenende leidden meerdere kabinetten en hun pragmatische aanpak deed de polarisatie vergeten. Zo konden vanaf de jaren ’90 zelfs PvdA en VVD goed met elkaar regeren. Het opmerkelijk stabiele landschap van die brede coalities kwam ten val met de instorting van Balkenende IV met CDA, PvdA en ChristenUnie in 2010. Een nieuwe fase brak aan en ook Jetten en de zijnen passen in dat tijdsgewricht. Na 2010 waren liberalen met Rutte de leidende stroming en kregen de klassieke volkspartijen CDA en PvdA zware klappen. De kabinetten sindsdien waren eigenlijk altijd 'gedoogcoalities' en populisten marcheerden op, terwijl er nooit meer zo’n grote ‘rooms-rood’-achtige coalitie aantrad. *** Verder kijken De illusie aan de macht - 1412 dagen kabinet Den Uyl deel 1 (1998) [https://www.youtube.com/watch?v=RT8S1DwKXns&list=PLbGH-JHoImwuVPkaXmtf01NSxwpOxkJCC&index=6&ab_channel=BinnenhofNL] De illusie aan de macht - 1412 dagen kabinet Den Uyl deel 2 (1998) [https://www.youtube.com/watch?v=fMawt3_OnF4&list=PLbGH-JHoImwuVPkaXmtf01NSxwpOxkJCC&index=5&ab_channel=BinnenhofNL] *** Verder luisteren 351 - Politiek als hartstocht: drie jonge bewindslieden uit het kabinet-Den Uyl [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/351-politiek-als-hartstocht-drie-jonge-bewindslieden-uit-het-kabinet-den-uyl-vijftig-jaar-later] 325 - De mythe van Joop den Uyl [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/325-de-mythe-van-joop-den-uyl-het-spookbeeld-van-mark-rutte] 87 - Het tragische laatste jaar van kabinetten [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/87-pg-kroeger-het-tragische-laatste-jaar-van-kabinetten] 195 - PvdA en CDA: ooit dominante machtspartijen, nu grote verliezers [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/195-pvda-en-cda-ooit-dominante-machtspartijen-nu-grote-verliezers-hoe-komt-dat-en-hoe-nu-verder] 123 – Hoe de PvdA in de greep kwam van het neoliberalisme [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/123-hoe-de-pvda-in-de-greep-kwam-van-het-neoliberalisme] 401 - Adieu Dries!  [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/401-adieu-dries] 164 - Dries van Agt, eigenzinnig politicus, paradijsvogel, wereldburger [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/164-dries-van-agt-90-eigenzinnig-politicus-paradijsvogel-wereldburger] 461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/461-ruud-lubbers-zag-het-een-slag-anders] 161 - Hans van Mierlo, een politieke popster [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/161-hans-van-mierlo-een-politieke-popster] 385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/385-jan-de-koning-en-het-verschil-tussen-een-greppel-en-de-laatste-gracht] 300 - Ethische politiek: het bijzondere Nederland met zijn 'moreel hoogstaande opvattingen' [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/300-ethische-politiek-het-bijzondere-nederland-met-zijn-moreel-hoogstaande-opvattingen] *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:48:36 - Deel 2 01:27:04 – Deel 3 01:48:31 – Einde See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

572 – Ondertussen in Duitsland

Zijn vader werd onlangs 102. Zoon Friedrich Merz releveerde dit als impliciete waarschuwing dat de Duitse politiek, Berlijn en zijn CDU nog lang niet van hem af zijn. De vraag naar de stabiliteit, het leiderschap en de perspectieven voor Duitsland en de coalitie van de twee volkspartijen CDU en SPD is hiermee ook meteen geagendeerd. De antwoorden op die vraag zijn ook de moeite waard voor de Haagse politiek en uiteraard veel breder in Europa en geopolitiek. De serie Landtag-verkiezingen in een reeks Bundesländer dit voorjaar en na de zomer geeft sowieso een relevant beeld. Alle reden voor Jaap Jansen en PG Kroeger om hierin te duiken. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! [https://vriendvandeshow.nl/bb] Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje [adverteren@dagennacht.nl] en wij zoeken contact. *** Bij de eerste regionale verkiezing was het al raak. De uitslag in Baden-Württemberg zette ongeveer iedere partij op het verkeerde been. Merz' CDU leek met Manuel Hagel op een overwinning af te stevenen en won ook flink - naar bijna 30%. Maar de kandidaat-premier van de Groenen kon met een inhaalrace het verlies beperken tot min 2% en haalde net meer stemmen bij evenveel zetels als de CDU. Cem Özdemir kreeg vleugels dankzij massale winst van kiezers die eerder nog SPD en Linke stemden. En het zou binnenkort in Rijnland-Palts precies zo kunnen gaan, maar nu met een inhaalrace van – in dat geval - de SPD-voorman ten koste van een toch stemmen winnende CDU. In het oosten kan het na de zomer om heel andere reden spannend en ongemakkelijk worden. Daar zou de AfD zoveel stemmen kunnen binnenhalen dat de andere partijen geen werkbare coalities meer kunnen vormen. Hoe houden ze dan nog de 'Brandmauer' tegen coalitievorming met extreemrechts overeind? De vrees voor destabilisering van het politieke landschap houdt CDU en SPD dan ook zeer bezig en 's nachts woelend wakker. Hopen op een implosie bij de AfD dankzij interne troebelen en corruptieschandalen kan niet het enige zijn dat nog moed geeft, beseffen zij. De Duitse economie heeft het bovendien zwaar. Klassieke sectoren als de chemie en auto-industrie kreunen onder energiekosten en concurrentie uit China. Merz was bij zijn eerste bezoek als bondskanselier in Beijing dan ook erg helder: China is een vaste, sterke partner, maar de handelsrelaties moeten wel 'fair' zijn en 'wederzijds transparant.' In Brussel voert hij meteen de druk op om industrie en hightech te beschermen. De grote investeringen in de defensie en infrastructuur beginnen inmiddels de dynamiek aan te wakkeren. De bouwnijverheid bloeit op, bedrijven als Rheinmetall expanderen met tientallen procenten. Duitsland is zelfs China voorbij als exporteur van defensiematerieel. Des te zorgelijker is dan ook de impact van een langdurige oorlog aan de Golf, juist voor een land met een zeer energie-intensieve industrie. Als daardoor het herstel van de groei tegenslagen zou ondervinden, gaat ook het financieel beleid van SPD-vicekanselier Lars Klingbeil klappen krijgen met alle gevolgen van dien voor zijn sociaal beleid. Klingbeils SPD zit toch al in de hoek waar de klappen vallen. Ook een meevaller in Rijnland-Palts zal dat niet kunnen maskeren. Binnen de coalitie kan de SPD niet echt dreigen of hoog spel spelen, want het alternatief zou weer een breuk zijn als bij Olaf Scholz en mogelijk een forse nederlaag. En de populaire defensieminister Boris Pistorius moet nu tweede viool spelen en impopulaire dingen voorbereiden, zoals een nieuwe dienstplicht. De CDU kent ook problemen. Friedrich Merz opende onbedoeld discussie over zijn opvolging. Ineens besefte iedereen weer dat hij inmiddels 70 is. Zijn partij kent bovendien de luxe dat zij - anders dan de SPD - een reeks ervaren en jongere mensen klaar heeft staan. In plaats van Merkeliaanse rust zorgt Merz zo voor onderhuidse spanningen in zijn eigen club. In 2027 staan twee belangrijke verkiezingen voor de deur. Die in het grootste bondsland Noordrijn-Westfalen (NRW), waar een succesvolle coalitie van CDU en Groenen graag door wil. Wint premier Hendrik Wüst daar, is hij de absolute uitdager van Merz uit de jongere generatie met een profiel dat te vergelijken is met de ‘Mitte’-koers waarmee Angela Merkel haar overwinningen boekte. Merz moet bij die andere verkiezing - die van een nieuwe Bondspresident - zijn leiderschap bewijzen. Vast staat al dat het nu toch echt een vrouw moet zijn. Maar wie? PG tipt een CDU-kandidaat met opmerkelijke wortels: Nederlands en joods. Minister Karin Prien. Voor de langere termijn is het Duitse perspectief allereerst geopolitiek. Lukt het Pistorius inderdaad dat sterkste high tech leger van Europa te bouwen? Politiek is wezenlijk of de Groenen vanuit hun succes nu in Baden Württemberg en straks waarschijnlijk in NRW een nieuwe middencoalitie met de CDU te vormen zonder de linkse achterban af te stoten? En weet Merz met zijn coalitie de ingrijpende en zich versnellende effecten van de vergrijzing op te vangen en aan te pakken? AOW- en Pensioenhervorming, arbeidsmarkttekorten, zorgkosten en een meer activerende bijstand zijn hervormingen die pijn doen en controverses oproepen. Rob Jetten zal elk van die thema's meteen herkennen. Duitsland is ook hier het voorland van Nederland. *** Verder luisteren     503 - Nieuwe start met Friedrich Merz [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/503-duitsland-maakt-een-nieuwe-start-met-bondskanselier-friedrich-merz]  490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/490-duitslands-grote-draai-friedrich-merz-europa-en-nederland] 483 - Friedrich Merz, eerzuchtig en onbesuisd [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/483-friedrich-merz-eerzuchtig-en-onbesuisd] 465 – Nederland en Duitsland, labiel en leiderloos. En: de opmerkelijke overeenkomsten met Noordrijn-Westfalen [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/465-nederland-en-duitsland-labiel-en-leiderloos-en-de-opmerkelijke-overeenkomsten-met-noordrijn-westfalen]  451 - 75 jaar Duitse Democratie [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/451-75-jaar-duitse-democratie] 444 - Het Oosten kiest, Duitsland siddert [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/444-het-oosten-kiest-duitsland-siddert] 399 - Politieke problemen in Duitsland, Nederland en Europa: de grote zorgen van Bondsdaglid Otto Fricke [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/399-politieke-problemen-in-duitsland-nederland-en-europa-de-grote-zorgen-van-bondsdaglid-otto-fricke] 366 - De zieke man van Europa: hoe komt Duitsland uit de economische verlamming? [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/366-de-zieke-man-van-europa-hoe-komt-duitsland-uit-de-economische-verlamming] 331 – De Groenen 40 jaar in de Bondsdag: van ‘narrenschip’ naar solide regeringspartij [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/331-de-groenen-40-jaar-in-de-bondsdag-van-narrenschip-naar-solide-regeringspartij] *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:31:29 – Deel 2 00:57:43 – Deel 3 01:28:18 – Einde See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan

Een geopolitieke orkaan raast over de wereld. En dus ook over Den Haag. Het kabinet-Jetten beleeft wat Lubbers III in 1989, Balkenende I in 2002 en Rutte IV in 2022 overkwam. Het regeerakkoord is politiek, financieel, Europees en internationaal ingehaald door een ruwe, alles omwentelende werkelijkheid. En Nederland moet zich daartoe verhouden, wordt getest als partner in NAVO en EU, als handelsnatie en als grote economie - nummer 5 in de EU, 18 wereldwijd. Jaap Jansen en PG Kroeger observeren de stormachtige ontwikkelingen vanuit historisch perspectief en noteren hoe de nieuwe bewindslieden in hun allereerste optredens hun kwaliteiten en beperkingen demonstreren. Zo ziet PG dat de VVD - voorop vicepremier Dilan Yesilgöz - lijkt te denken dat het nieuwe kabinet een 'Schoof II' is waarin een coalitiepartner - toen de PVV - een eigenstandig buitenlands beleid kan etaleren, met name in het Midden-Oosten. En Jaap moet bij fractievoorzitter Ruben Brekelmans denken aan Frits Bolkestein tijdens Paars I. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact. *** Opmerkelijk is de hechte samenwerking van Rob Jetten met Frankrijk. Wat Mark Rutte na Brexit begon, zet hij met grote kracht voort. Nederland als partner in een nieuwe militaire en bovendien nucleaire alliantie van Frankrijk is letterlijk 'du jamais vu'. Macron heeft hier trouwens zélf groot  belang bij, omdat Nederland bij high tech en strategische industrieën geografisch en politiek 'incontournable' is. Opvallend zijn ook de grote stilte van Xi Jinping, het nieuwe rampjaar dat het Kremlin bedreigt en de nadruk van Friedrich Merz op het behoud van de staatkundige integriteit van Iran. Het uiteenvallen, ook etnisch en regionaal, van dit grote land zou het onmogelijk maken tot een vergelijk te komen en middelpuntvliedende krachten loslaten in heel het Midden-Oosten. Dan is ineenstorting nabij, terwijl Trump de victorie uitroept. Europa bouwt nu in hoog tempo een eigen veiligheidsarchitectuur op, beseffend dat Het Amerika van Donald Trump een labiele partner is. Venezuela, deals met Poetin, het bedreigen van Groenland en oorlog in de Golf zeggen meer dan genoeg,  Een Haagse architectuur hierbinnen kan niet achterblijven nu ons land lid is van de E6-kopgroep van grote economieën, nucleair partner van Emmanuel Macron in de Europese pijler binnen de NAVO en nadrukkelijk aangeeft dat de Schoof-periode voorbij is. Nederland wil aan tafel en niet op het menu. Het financiële kader van het regeerakkoord werd in de Tweede Kamer al zeer kritisch bejegend en is - net als dat akkoord - de facto in de prullenmand gemikt. Jetten zal bij de energieprijzen, net als hij deed in 2022, snel en daadkrachtig moeten ingrijpen. Toen waren de buffers nog sterk, na Schoof allerminst. Ironisch is wel dat het VVD-minister van Financiën Eelco Heinen was die rond dat financieel kader het initiatief tot onverwachte, opmerkelijke revisie nam. Zijn ingreep in de Box 3 wetgeving maakte subiet een einde aan zijn liberaal uitgevente imago van 'havik op de schatkist'. Het leverde hem niet alleen - zoals ook al ten tijde van Schoof - een gat van miljarden op, maar kostte ook steun en vertrouwen bij de nieuwe premier. Die zal met de ministers Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) en Heleen Herbert (Economische Zaken) nu vooral kijken naar dreigende scenario's voor economie en handelsketens op wereldschaal. Met de polder – werkgevers en vakbonden - de handen ineen slaan zou bij het voorkomen en opvangen van zulke ernstige ontwikkelingen de geloofwaardigheid van zijn kabinet versterken. Heinen heeft met zijn plotse ingreep in Box 3 onbedoeld de deur daarheen open gezet. *** Verder luisteren 568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten  https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/568-alsof-hij-er-al-jaren-stond-het-debuut-van-premier-rob-jetten [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/568-alsof-hij-er-al-jaren-stond-het-debuut-van-premier-rob-jetten] 566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/566-emmanuel-macron-de-nieuwe-baron-von-munchhausen 564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop  https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/564-xi-jinping-en-de-zuivering-van-de-chinese-legertop 558 – Poetins rampjaar, Jettens kans https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/558-2025-was-voor-poetin-een-rampjaar-2026-wordt-rob-jettens-kans 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier 515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/515-de-heftige-strijd-tussen-isra-l-en-iran] 492 – Macrons Europese atoombom  [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/492-macrons-europese-atoombom] 490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/490-duitslands-grote-draai-friedrich-merz-europa-en-nederland]  484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft  [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/484-hoe-trump-chaos-veroorzaakt-en-de-europeanen-in-elkaars-armen-drijft] 427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/427-europa-wordt-een-grootmacht-en-daar-moeten-we-het-over-hebben] 419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst [https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/419-europa-k-n-sterven-emmanuel-macrons-visie-op-onze-toekomst] *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:39:13 – Deel 2 00:56:16 – Deel 3 01:21:24 – Einde See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.