Scientias Podcast

Wat hebben we aan Apollo gehad, nr. 1: de start in Rusland en Duitsland - Scientias Podcast 71

In deze aflevering praat Diederik over de voorgeschiedenis van Apollo. Hoe kwamen raketpioniers als Tsiolkovsky, Oberth en Wernher von Braun op het spoor van ruimtevaart? Welke rol speelden de V2, Operation Paperclip, Sputnik en Kennedy’s maanbelofte? En waarom was de keuze voor Lunar Orbit Rendezvous zo bepalend voor de reis naar de maan?  Luister deel 1 in deze Apolloreeks over ruimtevaart. Citaat Kennedy: https://youtu.be/atM5lmX5tPk?si=H6FM87l41grx97cw&t=3 Werner von Braun (0:43): https://www.youtube.com/watch?v=8zcU85O82XE Alan Shepard: https://youtu.be/GuTE8Kndv4E?si=9UbDiQf6aEnfufgR&t=315 00:00:00 Intro: de Apollo-vakantieserie 00:01:05 Wat leverde Apollo wetenschappelijk op? 00:03:07 De hoofdpersonen en grote vragen achter Apollo 00:04:00 Waarom wetenschap cruciaal was voor NASA 00:06:06 Van de Wright Brothers naar de eerste ruimtedromen 00:07:04 Tsiolkovsky en de droom van raketten naar de maan 00:08:35 Newtons derde wet en hoe raketten werken 00:11:26 Vloeibare waterstof en zuurstof als raketbrandstof 00:15:44 Specifieke impuls: hoe efficiënt is raketbrandstof? 00:19:29 De Tsiolkovsky-vergelijking en waarom massa alles is 00:22:01 Hermann Oberth en de jonge Wernher von Braun 00:23:15 De eerste Duitse raketclubs en gevaarlijke experimenten 00:26:05 Von Braun, het leger en de V2-raket 00:27:34 Mittelbau-Dora en de donkere kant van de ruimtevaart 00:28:51 Operation Paperclip en von Braun naar Amerika 00:30:30 Disney, Tomorrowland en het opgepoetste ruimtevaartverhaal 00:31:47 Van V2-technologie naar ballistische raketten 00:33:40 Sputnik, NASA en de druk op Amerika 00:34:38 Gagarin en Kennedy’s zoektocht naar een grote overwinning 00:37:01 James E. Webb en Apollo als wetenschappelijk project 00:40:40 Direct Ascent en het probleem van de reuzenraket 00:43:01 John Houbolt en het Lunar Orbit Rendezvous 00:46:13 Project Mercury en de onzekerheden over mensen in de ruimte 00:47:15 Kritiek op bemande ruimtevaart en angst voor besmetting 00:48:29 James Van Allen en de stralingsgordels 00:50:11 Hoe Apollo veilig door de Van Allen-gordels kon vliegen 00:52:10 Wat bijna misging en de vooruitblik op Apollo 1 00:53:02 Afsluiting See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

Over oudheidkunde, nepvondsten en AI: wat weten we écht over het verleden? - Scientias Podcast 70

Wat weten we eigenlijk écht over de oudheid? En hoe voorkom je dat archeologie verandert in mooie verhalen, mediahypes of zelfs regelrechte misleiding? In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met oudheidkundige, wetenschapsjournalist en schrijver Jona Lendering [https://www.livius.org/contributor/jona-lendering/] over de wereld achter archeologische vondsten, historische claims en wetenschappelijke onzekerheid. Van de Dode Zee-rollen tot vervalste papyri, van Romeinse resten in Nijmegen tot AI die oude teksten kan helpen lezen: deze aflevering laat zien hoe fascinerend én ingewikkeld het is om het verleden betrouwbaar te reconstrueren. Ook bespreken we waarom communicatie over oudheidkunde vaak misgaat, hoe journalisten beter met archeologisch nieuws kunnen omgaan en waarom goede wetenschap juist begint bij twijfel. Blog Mainzerbeobachter: https://mainzerbeobachter.com/ [https://mainzerbeobachter.com/]  Persbericht Pompeii: https://pompeiisites.org/comunicati/archeologia-pompei-nuovi-ritrovamenti-nella-necropoli-di-porta-stabia/ [https://pompeiisites.org/comunicati/archeologia-pompei-nuovi-ritrovamenti-nella-necropoli-di-porta-stabia/] Cloe vs. History: https://www.youtube.com/watch?v=aaua5ghidk0 [https://www.youtube.com/watch?v=aaua5ghidk0]  Backfire-effect: https://mainzerbeobachter.com/2017/07/31/mom-het-backfire-effect/ [https://mainzerbeobachter.com/2017/07/31/mom-het-backfire-effect/]  Filmpjes Diederik over Egypte: https://scientias.nl/piramides-gebouwd-door-aliens-hadden-ze-elektriciteit-short/ [https://scientias.nl/piramides-gebouwd-door-aliens-hadden-ze-elektriciteit-short/] en https://scientias.nl/onvoltooide-vazen-liegen-niet-waarom-aliens-de-piramides-niet-bouwden/ [https://scientias.nl/onvoltooide-vazen-liegen-niet-waarom-aliens-de-piramides-niet-bouwden/]  00:00:00 Intro en Jona Lendering 00:01:57 Wat is oudheidkunde? 00:04:01 Waarom de oudheid relevant blijft 00:05:58 Jona als uitlegger van de oudheid 00:07:00 Archeologie in de praktijk: veldwerk en methodes 00:11:55 Ambigu bewijs: één muntje en meerdere hypotheses 00:14:38 Crisis in archeologische communicatie 00:17:00 De Schijf van Nebra, hypotheses en media 00:19:09 Nijmegen, de aquaductaffaire en wetenschappelijke integriteit 00:22:31 Lekenpubliek, musea en draagvlak voor archeologie 00:27:01 Misverstanden over de oudheid en historische analogieën 00:33:02 Geschiedenis, archeologie en mooie verhalen 00:37:19 De grondslagencrisis in de oudheidkunde 00:42:20 Wat misgaat in wetenschapsjournalistiek 00:44:20 Vervalsingen: Sappho-papyri en het Evangelie van Jezus’ vrouw 00:51:29 Het IDOHZO-syndroom: oudheid koppelen aan actualiteit 00:58:16 De Dode Zee-rollen als voorbeeld van echte oudheidkunde 01:00:15 AI in oudheidkunde: nut en valkuilen 01:04:40 Goede AI-toepassingen: LiDAR en grafheuvels 01:07:33 Qumran Instituut, Dode Zee-rollen en klerken 01:11:42 Kleitabletten automatisch lezen 01:14:46 Diederiks vraag: Egyptenaren, piramiden en aliens 01:19:30 Wat wetenschapsjournalisten beter moeten begrijpen 01:22:31 Afsluiting en vooruitblik #archeologie #scientias See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

Van herhaling tot echt programmeren: computers - Scientias Podcast 69

In deze aflevering praten Diederik en Krijn over de geschiedenis van programmeren en kunstmatige intelligentie. Ze volgen de ontwikkeling van machinecode naar programmeertalen, van de eerste computers tot moderne AI. Ze besteden bijzondere aandacht aan pioniers als Kathleen Booth, Grace Hopper, Margaret Hamilton, Karen Spärck Jones en Fei-Fei Li, ofwel de vrouwen die programmeren mogelijk maakten. Een aflevering over schakelaars, bugs, compilers, zoekmachines en de ideeën die uiteindelijk de basis legden voor de AI van nu. Een relais-computer: https://www.youtube.com/shorts/KpFzga-bDtI 00:00:00 Intro: van programmeren naar AI 00:00:49 Terugblik op vrouwen in de softwaregeschiedenis 00:04:12 Kathleen Booth en het probleem van machinecode 00:06:14 De ARC en computers met relais 00:10:07 Van binaire code naar assembler 00:13:12 Wie was Kathleen Booth? 00:16:16 De volgende stap: herhaling automatiseren 00:20:20 Subroutines als recepten voor computers 00:22:38 Grace Hopper: van wekkers naar Harvard Mark I 00:25:16 Grace Hopper na de oorlog: UNIVAC en standaardcode 00:31:39 Wat doet een compiler? 00:34:31 COBOL en de onzichtbare motor van banken 00:36:13 De eerste echte bug 00:37:40 Margaret Hamilton en software engineering 00:40:14 Apollo 11, fouttolerantie en priority scheduling 00:41:29 Waarom vaste regels tekortschieten 00:43:47 Karen Spärck Jones en de statistiek van zoeken 00:45:41 Inverse document frequency uitgelegd 00:47:28 Van regels naar waarschijnlijkheid en machine learning 00:49:18 Fei-Fei Li en de doorbraak van computer vision 00:52:11 ImageNet: miljoenen voorbeelden voor AI 00:53:11 Geoffrey Hinton, neurale netwerken en de AI-revolutie 00:54:21 Samenvatting: van schakelaars naar kunstmatige intelligentie 00:55:25 Afsluiting en vooruitblik Beeld thumbnail: CODASYL - https://ia801604.us.archive.org/3/items/bitsavers_codasylCOB_6843924/COBOL_Report_Apr60.djvu, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35899805 See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

De belangrijkste vrouwen achter je computer en Apollo en Artemis - Scientias Podcast 68

In deze aflevering neemt Diederik Jekel ons mee naar de oude Apollo-missie en waarom de Artemis-missies zoveel moeilijker lijken. Daarna gaan we diep in op de belangrijkste vrouwen in de wereld van de computer en dan met name het programmeren: eerst letterlijk met fysieke kabels en later in code. 00:00:00 Intro: Apollo, Artemis en de computersaga 00:01:12 Luisteraarsvraag: Apollo versus Artemis 00:01:52 Waarom heten de missies Apollo en Artemis? 00:06:26 De hitteschildproblemen van Artemis 00:09:51 Apollo was touch-and-go, Artemis wil blijven 00:11:00 Space Shuttle en herbruikbare hitteschilden 00:12:07 Hoe risicovol was Apollo echt? 00:17:52 Terug naar de computersaga 00:19:02 Waarom programmeren via vrouwen uitleggen? 00:21:34 De vrouwen achter de geschiedenis van programmeren 00:21:56 Terugblik: van rekenmachine naar computer 00:24:13 ENIAC en programmeren met kabels 00:25:39 John von Neumann en opgeslagen programma's 00:28:40 De enorme ENIAC in cijfers 00:32:04 Programmeren als handwerk 00:37:30 De vergeten rol van de ENIAC Girls 00:38:41 Ada Lovelace: de eerste programmeur 00:41:10 Lord Byron, Ada's moeder en de angst voor gekte 00:47:01 Charles Babbage en mechanisch rekenen 00:51:07 Ada ontmoet Babbage 00:52:03 De Analytical Engine: computer op stoom 00:55:04 Bernoulli-getallen en het eerste computerprogramma 00:56:05 Wat programmeren eigenlijk is 00:59:04 Machinecode: 5 + 5 in nullen en enen 01:00:01 Hoe binair tellen werkt 01:02:47 Machinecode, assembler en de vooruitblik 01:03:34 Volgende week: de volgende heldinnen en AI See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.

GPS in je huis en Tsjernobyl deel 2 - Scientias Podcast 67

In deze aflevering deel twee van het verhaal over Tsjernobyl, of Tsjornoby in het Oekraïns. De afloop is iedereen bekend, het verhaal er naartoe misschien minder. Maar voor we verdergaan met de ramp van 26 april 1986 eerst over GPS in je huis en hoe dat werkt. Fragment Russisch nieuws: https://youtu.be/SFugxoT-OCE?is=meWwbrloKGcZt-bC Fragment NOS Journaal: https://youtu.be/hXNdZOSpEIE?is=6pgMWlwrklwxEfR8  00:00:00 Intro en onderwerpen van de aflevering 00:01:07 Wetenschapsnieuws: gps in je huis 00:02:50 Waarom Celeste anders is dan gewone gps 00:05:49 Hoe werkt gps eigenlijk? 00:09:54 Het nieuws rond ESA's Celeste-missie 00:11:20 Tsjernobyl: terug naar de nacht van de ramp 00:12:56 De veiligheidstest die alles veranderde 00:17:18 Xenonvergiftiging uitgelegd 00:24:05 De fatale test begint 00:25:14 De verborgen ontwerpfout van de RBMK-reactor 00:31:12 AZ-5 en de explosie van reactor 4 00:32:36 Waarom Tsjernobyl zo'n enorme ramp werd 00:35:48 De radioactieve wolk over Europa 00:37:05 Wanneer Nederland de fallout merkte 00:38:20 Hoe gevaarlijk was Tsjernobyl echt? 00:40:58 Angst, perceptie en de erfenis van de ramp 00:43:25 Kernenergie nu: veiligheid, kosten en keuzes 00:47:00 Afsluiting See omnystudio.com/listener [https://omnystudio.com/listener] for privacy information.