Zwijgen is geen optie

Peter Verhelst: Thuiskomen bij jezelf

Peter Verhelst [https://zwijgenisgeenoptie.be/peter-verhelst/?utm_source=Podcast&utm_medium=Podbean&utm_campaign=peter-verhelst] is dichter. Hij verkondigde op zijn 9e jaar de nieuwe Jan van Eyck te worden. Dat klinkt misschien een beetje grotesk, maar de vreugde die hij voelt wanneer hij iets maakt, tekent, schildert, klinkt ons net heel belangrijk. Jan van Eycks schilderstalent had hij niet. Maar na twee minuten luisteren is het duidelijk wat zijn penseel is: woorden. Hij schildert een wereld met zijn woorden en wij voelen ze trillen in onze buik. Hij zegt: thuiskomen. En wij voelen het. Hij zegt: passie. En wij verlangen ernaar.   Wij kunnen enkel navertellen hoe een gesprek bij ons aan tafel is verlopen, maar je moet het zelf luisteren om het te voelen. Om er iets aan te hebben. Iets redelijk onbeschrijfelijk navertellen, is nu eenmaal niet eenvoudig. En dat geldt ook voor ons gesprek met Peter Verhelst én zijn poëzie. Je moet het zelf lezen, luisteren, liefst met je hele lijf, om het te begrijpen. Wij kunnen je enkel de belofte doen dat het je tijd waard zal zijn. Als ons leven een cake was, dan heeft die dankzij Peter een extra laag vulling gekregen.    Kijk of luister hier naar het heerlijke gesprek met een heerlijk mens, hierzo [https://zwijgenisgeenoptie.be/peter-verhelst/?utm_source=Podcast&utm_medium=Podbean&utm_campaign=peter-verhelst] Steun Zwijgen is geen optie [https://zwijgenisgeenoptie.be/doneer?utm_source=Podcast&utm_medium=Podbean&utm_campaign=Doneer] en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. Hoofdstukken (0:00) Introductie (6:23) Hoofdstuk 1: Schilderen met woorden Peter vertelt over zijn goesting om met keramiek of met tekenen en schilderen bezig te zijn. En over hoe hij dat gevoel zo dicht mogelijk tracht te benaderen in zijn schrijven. (11:22) Hoofdstuk 2: Betekenisdieren  Over kunst die vaak heel verklarend en psychologiserend werkt, terwijl Peter net door het beschrijven van beelden emotie en betekenis wil oproepen bij de lezer. (19:51) Hoofdstuk 3: Waarvoor je bedoeld bent  Over het belang van rituelen en hoe ze je terugbrengen naar het hier en nu, naar het kleine, naar wat echt belangrijk is. Over de schoonheid van je plaats in de wereld ontdekken en de essentie van kunst.   (30:16) Hoofdstuk 4: Prachtige details  Over kunst en religie. Over het leven, de verpletterende realisatie dat we stofjes zijn met een gsm en hoe kunst helpt om daarmee om te gaan.   (37:00) Hoofdstuk 5: Een fontein  Over Peters creatieve proces, hoe hij denkt al schrijvend en hoe inspirerend een rit van Brugge naar Groningen kan zijn. Over hoe verdriet je verandert.   (45:16) Hoofdstuk 6: The horror  Over het wezen van oorlog en hoe je in cynische tijden nog kan kiezen voor een zacht leven.   (54:10) Hoofdstuk 7: Dat dat kan  Over schoonheid in de meest duistere omstandigheden. Over het afscheid van zijn vader.

Peter Vermeersch: Defaitisme is de vijand

Wij hadden Peter Vermeersch [https://zwijgenisgeenoptie.be/peter-vermeersch/?utm_source=Podcast&utm_medium=Podbean&utm_campaign=peter-vermeersch] te gast, auteur en prof. Een tip van David Van Reybroeck trouwens. Merci, David! Peter weet ontzettend veel over Belarus. Wat zou Belarus je nu moeten interesseren? Wij vonden dankzij Peter ergens tussen Europa en Rusland, een antwoord op de vraag waar democratie echt om draait.    En dat is een vraag die ons veel bezighoudt. Bij de oprichting van Zwijgen is geen optie hadden we oprecht niet gedacht dat onze democratie onder druk zou komen. Maar het populaire of populistische verhaal over wie de vijand is en hoe we die moeten bestrijden, blijkt nefast voor een gezonde democratie. En de kracht waarmee nieuwe verhalen worden tegengewerkt, lijkt alleen maar aan te zwellen.    Minder gelijkheid, minder vrijheid, minder tolerantie, meer angst en onzekerheid. Hoe ga je daar als mens mee om? Hoe kan je in vredesnaam hoopvol blijven? Wel, voor ons gaf dit gesprek met Peter Vermeersch een mooi antwoord. Na al zijn studie en reizen en doceren en schrijven is het voor Peter duidelijk wie de vijand is: defaitisme.   Je zou snel overmand kunnen worden door defaitisme. “Maar ik denk dat het belangrijk is dat we ons daar niet door laten doen. De neiging bij mijn studenten is om te gaan bestuderen hoe het allemaal misloopt. Ja, de diagnose is belangrijk. Maar we moeten studenten, en onszelf, aanmoedigen om de punten van weerbaarheid in de verf te zetten.”   Wij hebben geleerd van Peter dat we niet mogen vergeten hoe democratische hoop levend wordt gehouden, zelfs op plekken als Belarus. En als er geen plek meer is voor democratische waarden in de publieke ruimte, dan doen we het gewoon aan de keukentafel. (Liefst met Peter erbij.)   Wie doet er mee?   Laat de wanhoop even achterwege, zet u mee aan tafel en kijk of luister naar ons gesprek met Peter Vermeersch. Hierzo [https://zwijgenisgeenoptie.be/peter-vermeersch/?utm_source=Podcast&utm_medium=Podbean&utm_campaign=peter-vermeersch] Steun Zwijgen is geen optie [https://zwijgenisgeenoptie.be/doneer?utm_source=Podcast&utm_medium=Podbean&utm_campaign=Doneer] en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. Hoofdstukken Hoofdstuk 1: De keukentafel (7:42) Over verzet binnen een autocratisch regime via keukentafels en röntgenfoto's. Over Russische propaganda rond WOII die vandaag terug is van nooit echt weggeweest. Hoofdstuk 2: Blote armen (16:52) Over Belarus en de twee gouden kansen op democratie. Eén keer begin jaren '90 en en tweede keer in 2020 toen anderhalf miljoen mensen op straat kwamen tegen het regime van Loekasjenko. Hoofdstuk 3: Moed (29:17) Over de angst en de zelfcensuur die verzet in de weg staan. Over de rol van de politie en hoe die de geschiedenis naar de ene of de andere kant kunnen doen kantelen. Hoofdstuk 4: Punten van weerbaarheid (42:16) Over klein verzet tegen groot onrecht. Over hoop en defaitisme. Hoofdstuk 5: Bewondering (49:49) Over plezier en verzet. Over hoe een popsong gevaarlijk wordt. Over moed en bewondering. Hoofdstuk 6: Web van verbindingen (59:32) Over het belang van individualisme voor een autoritair regime en de vrees voor alles wat verbindt. Over kunst en borduurclubjes als bastions tegen de eenzaamheid.   Hoofdstuk 7: Mensen zijn wonderlijk (1:11:58) Over verbinding zoeken met andere mensen.

Gert Goeminne: Durven weerstaan

Gert Goeminne wil begrijpen hoe de dingen in elkaar zitten. Dat is geen klein project. Hij heeft die zoektocht eerst gevoerd in het CERN, als nucleair fysicus. Maar vandaag is hij professor wetenschaps- en technologiestudies en eerder een kritische vriend van de wetenschap. Hij gaf ons ook zijn excuses door voor die veel te lange titel, maar de nuance is redelijk essentieel.   De ambitie en verwondering waarmee Gert bij CERN begon, doofden daar snel uit. Er was geen plek voor de grote vragen over ons bestaan en een onkritisch geloof in het eigen onderzoek. Een geloof dat best populair is. Als je sommige opiniemakers of politici moet geloven, dan is de oplossing voor al onze problemen binnen handbereik. Klimaat? Armoede? De wetenschap heeft de oplossing al gevonden; wij moeten gewoon even op de tanden bijten en ze uitvoeren. Maar werkt dat wel zo? Is een wetenschappelijk advies wel zo neutraal? Gewoon even implementeren en klaar.   Volgens Gert zeker niet. Alles wat er uit de wetenschappelijke machine rolt, begon ooit met een vraag van een mens. Een welbepaalde mens, met specifieke ideeën. Een mens die ook een andere vraag had kunnen stellen. De asymmetrie in onze kennis over het lichaam van een man of vrouw maakt dit pijnlijk duidelijk. Niet superneutraal dus, of zoals Gert het mooi benoemt in ons gesprek: gekleurde objectiviteit.    Hij mag dan misschien vertrokken zijn bij CERN, zijn enthousiasme, zijn liefde voor de wetenschap, is er niet minder van geworden. Enthousiasme is ons ook niet vreemd; het gesprek met Gert staat nu al ingekaderd op de schouw als een van onze beste. En met best bedoelen wij: alle ramen in je hoofd wagenwijd open en elk hoekje van iedere pagina omgeplooid om maar niet te vergeten.    Kijk of luister naar ons gesprek met Gert Goeminne. Het is een pareltje, geloof ons. Hierzo [https://zwijgenisgeenoptie.be/gert-goeminne/?utm_source=Podcast&utm_medium=Podbean&utm_campaign=gert-goeminne] Steun Zwijgen is geen optie [https://zwijgenisgeenoptie.be/doneer?utm_source=Podcast&utm_medium=Podbean&utm_campaign=Doneer] en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. Hoofdstukken Hoofdstuk 1: Een fabriek (6:55) Over Gert's zoektocht naar het ware weten. Hoe hij via het kernfysicalabo in CERN tot de constatatie kwam dat neutrale kennis niet bestaat en dat je er als mens altijd tussen zit. Hoofdstuk 2: Biljartballen of vlinders? (17:05) Over de manier waarop kennis tot stand komt en over het belang van taal en metaforen in het sturen van de wetenschap. Hoofdstuk 3: Durven weerstaan (33:22) Over zijn huidige job bij het CDO, tussen wetenschap en politiek. Over het sprookje van rationele besluitvorming en hoe Gert zich daar binnen het CDO tegen verzet. Hoofdstuk 4: Irreducibele keuze (42:42) Een analyse van het heersende klimaatdiscours dat doet alsof er maar één weg vooruit is. Over de scenario's die niet onderzocht worden.   Hoofdstuk 5: Verliezers (56:24) Over hoe politiek altijd een chaotisch proces zal zijn met winnaars en verliezers. Over de manier waarop je tot beslissingen komt en hoe de verliezers zich zullen voelen na dat proces.

Elise Van Broeckhoven: Niet gewoon charmant

Elise Van Broeckhoven is een boerin met een plukboerderij in Heusden. Daar kan je zelf je boodschappen gaan oogsten. Zeker gezelliger dan aanschuiven in de Albert Heijn om 18u35 met je komkommer voorgesneden in een hoesje. Maar het nut van een plukboerderij en van Elise haar werk is veel fundamenteler dan dat.    Wat Elise eigenlijk doet, is bemiddelen. Tussen boer en burger en tussen natuur en landbouw. Want eten van biodiverse landschappen met een gezonde bodem en veel insecten is goed voor het landschap en goed voor ons lichaam, waardoor we allemaal gezonder zijn.   Haar onderzoek naar de biodiversiteit in graslanden toonde aan: hoe armer je bodem, hoe meer biodiversiteit je hebt. Dus hoe minder mest, stikstof, fosfor en andere troep, hoe vrolijker je veld. Maar landbouw heeft toch mest nodig? Ja. Sluiten die elkaar dan uit, biodiversiteit en landbouw? Nee. En krijgen we alle mest ooit nog terug uit onze grond? Misschien. Hebben Tom en Anthony hun tuin verpest door er vorige zomer een ton paardenmest in te dumpen? Nee. (Gelukkig maar)    Na al haar onderzoek was de conclusie van Elise: het moet toch anders kunnen. En dus doet ze het zelf anders. Haar boerderij is een schoon voorbeeld van hoe het beter kan en haar begrip voor de situatie van boeren zou het hele stikstofdebat kunnen ontmijnen. Eerlijk, als Elise de baas van de landbouw was (bestaat dat?), dan was er misschien geen stikstofprobleem. En we zouden gezonder zijn. Onze stem heeft ze.   Een gesprek is geen wedstrijd en toch heeft Elise gewonnen! Kijk of luister hier naar ons gesprek met Elise Van Broeckhoven. Hierzo [https://zwijgenisgeenoptie.be/elise-van-broeckhoven?utm_source=Podcast&utm_medium=Podbean&utm_campaign=elise-van-broeckhoven] Steun Zwijgen is geen optie [https://zwijgenisgeenoptie.be/doneer?utm_source=Podcast&utm_medium=Podbean&utm_campaign=Doneer] en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. Hoofdstukken Hoofdstuk 1: Indicatorsoorten (4:36) Over de landbouw die rijke bodems vol nutriënten nodig heeft en de natuur die arme bodems zonder nutriënten verkiest. Over brandnetels en bramen die de zonnedauw wegconcurreren.   Hoofdstuk 2: Charmant (11:58) Over hoe landbouw en natuur ook samen zouden kunnen werken.   Hoofdstuk 3: De cijfers (18:37) Over de stand van de landbouw(er) in Vlaanderen. Over het wantrouwige beleid en de vijandige natuurbeweging.   Hoofdstuk 4: Gezondheid (28:21) Over de gezondheid van lokaal geproduceerd voedsel en over de kracht van het subsidiesysteem.   Hoofdstuk 5: Een teen (36:18) Over plukboerderij Grondig opstarten en runnen. Over respect voor je grond en hoe dat langzaam (als een stikstofdepositie) doorsijpelt bij boeren en grondeigenaars.

Brecht Rogissart: Is er een alternatief?

Brecht Rogissart is een historicus met enorm veel kennis over onze economie. Het leuke aan historici is dat ze ons eraan herinneren dat wat vandaag normaal lijkt, dat 50 jaar geleden misschien niet was. Een beetje zoals beenverwarmers of broeken met olifantenpijpen: in het moment lijkt dat een goed idee en 10 jaar later vraag je je af wat je bezielde.   Als het gaat over besparingen, pensioenen of sociaal overleg, leefde hier al even het gevoel dat betogingen minder uitmaken. Dat vakbonden tandeloos zijn en dat politici wel straffe uitspraken doen, maar zelden nog grote beloftes maken (laat staan ze nakomen). Zijn we zure zagemensen geworden of is de bewegingsruimte van politiek en middenveld echt kleiner?    Daarom was het zo zalig om met Brecht te spreken. Die zegt: om economische groei aan te zwengelen zijn we al vijftig jaar hetzelfde beleid aan het voeren, met steeds minder ruimte voor kritiek of creativiteit. En na 50 jaar kunnen we wel zeggen dat het beleid op cruciale punten mislukt en slachtoffers maakt.   Brecht legt ons bedachtzaam uit waarom er de laatste 50 jaar minder economische groei is, wie daarvoor de prijs betaalt en of dat wel de beste gang van zaken is. Iets wat ons allemaal aanbelangt dus. Het is een wervelend gesprek waar gelukkig ook de gedurfde ideeën voor de komende 50 jaar pril hun hoofd boven het maaiveld steken.   Wij zijn Brecht dankbaar om zo minzaam het gat in onze economische kennis te dichten. Zelf onthouden we dat economie niet los te denken is van politiek. Spreken over geld is geen handel in natuurwetten. Als de dingen niet goed gaan, kunnen ze ook anders gaan. En dus blijven we gaan.   Lees meer en kijk naar ons gesprek met Brecht Rogissart en leer bij van de meest sympathieke historicus/econoom uit Vlaanderen. Hierzo [https://zwijgenisgeenoptie.be/brecht-rogissart?utm_source=Podcast&utm_medium=Podbean&utm_campaign=Brecht-Rogissart] Steun Zwijgen is geen optie [https://zwijgenisgeenoptie.be/doneer?utm_source=Podcast&utm_medium=Podbean&utm_campaign=Doneer] en bescherm mee de ruimte om te twijfelen, bij te leren en oprechte gesprekken te voeren. Met een gift maak je ons werk mogelijk en vergroot je de impact en community van ZIGO. Hoofdstukken Hoofdstuk 1: Uitbuiting in een nieuwe vorm (3:40) Over de oliecrisis van de jaren '70 en hoe er daardoor een shift kwam in de verhouding tussen het Westen en de voormalig gekoloniseerde wereld.   Hoofdstuk 2: Het nieuwe normaal (14:39) Over de besparingslogica waarin we al 50 jaar vastzitten en de gevolgen voor het sociaal overleg. Over productiviteitsgroei en de wetten van de markt.   Hoofstuk 3: De Belgische Shift (25:43) Over hoe de regering-Martens V begin jaren '80 de besparingen in België in gang zette. Over de devaluatie van de Belgische frank.   Hoofdstuk 4: Herbronning (32:23) Over de sociale strijd van vakbonden en hoe gedwongen werd om te veranderen door de besparingslogica.   Hoofdstuk 5: Emancipatie-ideaal (44:08) Over de geschiedenis van het kapitalisme en de neoliberale fase waarin we ons nu bevinden. Over de mainstreamretoriek van de besparingen en hoe die contrasteert met het emancipatie-ideaal van voor de jaren '70.