Voorbij de oren

Spraakmelodieën en straatroepen (3)

Over de ‘cris de Paris’ volgens Marcel Proust, Joseph Mainzer en Georges Kastner; volkskunde en muziektheorie ca. 1900, en de ventersroepen van Amsterdam. Tot besluit de roep van de nachtwaker in London, Amsterdam en Leipzig, met een vergeten nachtwakersroep in Schumanns Symfonie nr. 1. 00:00 Intro 00:36 Marcel Proust: vervlogen tijd 02:11 Gregoriaans en opera 11:35 Amsterdam: een prijsvraag (1906) 18:05 Verloren erfgoed 22:07 De roepen van de nachtwaker 26:53 Schumanns Nachtwakersymfonie (1841) Muziefragmenten: 07:55 Claude Debussy, Pelléas et Mélisande, Act 5 (Arkel). D. Ward, Covent Garden, P. Boulez. CBS (1970) 11:29 Jean Péheu, Les cris parisiens: scène d’imitations 191? https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k127305d 21:42, 22:57 Orlando Gibbons, The Cries of London. Theatre of Voices, P. Hillier, Fretwork. Harmonia Mundi (2006) 23:28, 24:23 Richard Dering, The City Cries. Theatre of Voices, P. Hillier, Fretwork. Harmonia Mundi (2006) 26:11 Richard Wagner, Die Meistersinger von Nürnberg Act 2 sc. 5, R. Pape, Bayerisches Staatorchester, W. Sawallisch EMI 7390182 (1993) 27:24, 32:35 Robert Schumann, Symfonie Nr. 1. The Hanover Band, R. Goodman. RCA 09026-61931-2 (1994) Bronvermelding: zie https://lodewijkmuns.nl/podcast/straatroepen/

Spraakmelodieën en straatroepen (2)

Nog rond het midden van de 19e eeuw golden de cris de Paris vooral als ergerlijke herrie. Sinds die tijd is er echter een proces in gang waarin de ambulante straathandel wordt gereguleerd en gereduceerd. Tijdens dit proces, dat zich over enkele decennia voltrekt, worden de straatroepen juist met toenemende interesse beluisterd en beschreven. Volgens Joseph Mainzer waren de roepen een elementaire vorm van volksmuziek; Jean-Georges Kastner zag erin muziek in het proces van ontstaan. Kastners artistieke ambitie was muzikaal vorm te geven aan ‘de stemmen van Parijs’. Niet zijn eigen compositie, maar de opera Louise van Gustave Charpentier kan gezien worden als de realisatie van die ambitie. 00:00 Intro 00:52 Stadslawaai 02:53 De 19e eeuw: van ergernis tot esthetiek 08:42 Mainzer (1841): straatroepen als muziek 11:54 Kastner (1857): Les voix de Paris 18:50 Offenbach (1858): Koop hier je pleziertje, dames! 23:35 Charpentier (1900): Louise Muziekfragmenten 00:36, 04:29, 11:29 Jean Péheu, Les cris parisiens: scène d'imitations 191? https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k127305d 07:07 Duncan MacLeod, The Cries of Columbia Road 2017 15:10, 16:41 Jean-Georges Kastner, Les voix de Paris. Ensemble Clément Janequin, D. Visse. L'écrit du cri. Harmonia mundi 2009 21:36 Jacques Offenbach, Mesdames de la Halle. M. Mesplé, J-Ph. Lafont a.o., Orchestre Philharmonique de Monte-Carlo, Manuel Rosenthal. EMI 1983 23:19 Giacomo Puccini, La bohème. R.C.A. Victor Chorus, R.C.A. Victor Orchestra, Th. Beecham. EMI 1956 24:10, 27:05 Gustave Charpentier, Louise. I. Cotrubas, P. Domingo, Ambrosian Opera Chorus, New Philharmonia Orchestra, G. Prêtre. EMI 1976 Bronvermelding: zie https://lodewijkmuns.nl/podcast/straatroepen/

Spraakmelodieën en straatroepen (1)

Bij alles wat we zeggen is er de ‘toon’ waarop we het zeggen, oftewel de ‘spraakmelodie’. In die spraakmelodie ligt een duidelijke, maar beperkte analogie met de muziek. Willen we ons laten horen op grote afstand, dan roepen we. En daarmee komen we meer in de buurt van zingen. Roepen had een essentiële rol in de ambulante straathandel of venterij. De ventersroepen waren een karakteristiek element van het straatklankbeeld van de grote steden. We hebben daarvan sinds de negentiende eeuw overblijfsels in de vorm van notenschrift. Een andere bron, die veel verder teruggaat, zijn de citaten van ventersroepen in gecomponeerde muziek. Deze eerste van drie afleveringen gaat over de muzikaliteit van de spraakmelodie, de ‘speech-to-song illusion’, de roepen van venters als erfgoed en muzikaal materiaal, verse aardbeien (1250-1350), de Cris de Paris van Janequin (1530) en de Cries of London (1600 en 1974). 00:00 Intro 00:36 Spreken, roepen, zingen 02:13 Muzikale notatie 04:01 Speech to Song Illusion 09:21 Straatroepen 16:35 Muzikale citaten 18:28 Les cris de Paris 20:02 Verse aardbeien (ca. 1260-1350) 26:12 Janequin (1528) 29:41 The cries of London (ca. 1610 en 1976) Muziekfragmenten 01:26 D. Auber, Les diamants de la couronne: Air et variations. Selma Kurz (1914) https://www.youtube.com/watch?v=d8RudRkvpqk 03:51 Jean Péheu, Les cris parisiens: scène d'imitations (191?) https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k127305d 04:35 Diana Deutsch, The sounds as they appear to you… https://deutsch.ucsd.edu/psychology/pages.php?i=212 07:27 Lodewijk Muns, Noises (looped) 08:27 Lodewijk Muns, Impromptu on Sometimes behave so strangely (piano) 13:07 Duncan MacLeod, The Cries of Columbia Road (2017) 14:39 Anonymous, Won't you buy my sweet blooming lavender. Janet Penfold. Songs of the Travelling People. Saydisc 15:40, 18:07 Edward German, Who’ll buy my lavender. Grace Moore (1937) 21:28, 22:51 Anonymous, On parole/A Paris/Frèse nouvele (Montpellier-Codex, ca 1250). Clemencic Consort, R. Clemencic. Motetus. Stradivarius STR 33398 (1996) 24:32 Anonymous, Je commence/Et je feray/Soules viex (Ivrea Codex, ca. 1350). Les Musiciens De Saint-Julien. Je Voy Le Bon Tens Venir. Alpha 189 (2013) 28:02 Clément Janequin, Les cris de Paris. Ensemble Clément Janequin, D. Visse. L'écrit du cri. Harmonia mundi (2009) 30:34 Orlando Gibbons, The Cries of London. Theatre of Voices, P. Hillier, Fretwork. Harmonia Mundi (2006) 33:19 John Cobb, These are the Cries of London Town. Deller Consort, A. Deller (1956). Vanguard Classics (1994) 33:40, 35:14 Luciano Berio, The Cries of London. Swingle II (1976). Decca 425 620-2 (1990) Bronvermelding: zie https://lodewijkmuns.nl/podcast/straatroepen/ Over de Speech-to-Song Illusion, zie ook: https://lodewijkmuns.nl/music/music-and-language/speech-to-song-illusion/

Spreken, zingen, schreeuwen: de grenzen van vocale expressie

Over momenten in de opera dat spreken een sterker effect heeft dan zingen, over nachtmerries en de schreeuw als bron van muziek, Beethovens Fidelio, Wagners Parsifal, Schopenhauer, Hegel en Rousseau. 00:00 Intro 00:36 Grensoverschrijding en randverschijnselen 03:17 Bliksemflits, bijlslag of koude douche? 05:14 Beethoven: Fidelio 12:44 Wagner en de getemde schreeuw 19:15 Schreeuwend ontwaken 22:29 Het helderziende onbewuste: Schopenhauer 24:09 Kreten en interjecties: Hegel, Rousseau 30:10 Zinnige nonsens Muziekfragmenten: 01:13 G. Puccini: Tosca. Maria Callas, Tito Gobbi, La Scala, De Sabata. EMI 1953. 05:14 L. van Beethoven: Fidelio, Ouverture, Chamber Orchestra of Europe, Harnoncourt, Teldec 1995. 05:39 L. van Beethoven: Fidelio, Aria O wär ich schon, Ingeborg Hallstein, Gottlob Frick, Philharmonia Orchestra, Klemperer, Columbia 1962. 07:48 L. van Beethoven: Fidelio, Nr. 14 Der Tod sei dir geschoren, Angela Denoke, Berliner Philharmoniker, Rattle, EMI 2003. 11:12 L. van Beethoven: Fidelio, Nr. 14 Ach! Du bist gerettet! Margiono, Chamber Orchestra of Europe, Harnoncourt, Teldec 1995. 13:47 R. Wagner: Tannhäuser, Act 1 Kehrst du nicht wieder, Birgit Nilsson, Wolfgang Windgassen, Deutsche Oper Berlin, Gerdes, DGG 1969. 17:58 R. Wagner: Parsifal, Act 2 (scream). Christa Ludwig, Wiener Philharmoniker, Solti, Decca 1973. 20:33 idem, Waltraut Meier, Berliner Philharmoniker, Barenboim, Teldec 1991. 26:20 R. Wagner, Die Walküre, Act 3 Weh!, Symphonieorchester Des Bayerischen Rundfunks, Haitink, EMI 2008. 28:47 R. Wagner, Das Rheingold, Garstig glatter glitschriger Glimmer, Theo Adam, Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks, Haitink, EMI 2008. 29:17 R. Wagner, Das Rheingold, Weia waga, Julie Kaufman, Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks, Haitink, EMI 2008. 30:20 R. Wagner, Der fliegende Holländer, Hohoje, Chor der Deutschen Staatsoper Berlin, Staatskapelle Berlin, Barenboim, Teldec 2002. 31:00 R. Wagner, Tristan und Isolde, Ha he ha he, Margaret Price, Rundfunkchor Leipzig, Staatskapelle Dresden, Kleiber, DGG 1982. For sources and more extensive discussion, see Lodewijk Muns, Schopenhauer, Wagner (3): Screaming, Clairvoyant Dreams and Parsifal [https://doi.org/10.17613/1dr0j-az214].

Zingen bij wijze van spreken: de opera (2)

Zingen bij wijze van spreken is de regel, maar er zijn niet-uitzonderlijke uitzonderingen: wanneer zingen zingen voorstelt, of spreken spreken. 00:00 Intro 00:36 Zingen bij wijze van zingen 05:27 Orpheus 18:34 Spreken bij wijze van spreken 19:56 Melodrama 22:18 Méhul: Ariodant Muziekfragmenten: * 02:31, 09:36 W.A. Mozart, Le nozze di Figaro: arietta Voi che sapete. Cecilia Bartoli, Wiener Staatsopernchor, Wiener Philharmoniker, Claudio Abbado DGG 477 9124 (1995) * 06:27, 10:35 Chr. W. von Gluck, Orfeo ed Euridice: Deh placatevi. Bernarda Fink, RIAS Kammerchor, Freiburger Barockorchester, René Jacobs HMY2921742.43 (2014) * 13:38, 15:56 R. Wagner, Die Meistersinger von Nürnberg, Morgenlich leuchtend in rosigem Schein (Akte III). Ben Heppner, Chor der Bayerischen Staatsoper, Bayerisches Staatsorchester, Wolfgang Sawallisch (1993) EMI 7390182 * 20:53 Casablanca (film). Ingrid Bergman, Humphrey Bogart. Warner Brothers (1943) * 25:56 E.-N. Méhul, Ariodant: Quelle fureur barbare! Véronique Gens, Les Talens Lyriques, Christophe Rousset, Virgin 50999 070927 2 5 (2011) Geselecteerde bronnen: * Abbate, Carolyn. Unsung Voices: Opera and Musical Narrative in the Nineteenth Century. Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1991. * Betzwieser, Thomas. Sprechen und Singen: Ästhetik und Erscheinungsformen der Dialogoper. Springer-Verlag, 2016. * Cone, Edward T. Music, a View from Delft : Selected Essays. Chicago : University of Chicago Press, 1989. * Kühn, Ulrich. Sprech-Ton-Kunst: Musikalisches Sprechen und Formen des Melodrams im Schauspiel- und Musiktheater (1770-1933). Tübingen: Max Niemeyer, 2001. * Marx, Adolf Bernhard. Gluck und die Oper. Berlin: Janke, 1863. * Méhul, Etienne Nicolas, en François Benoît Hoffman. Ariodant: opera en 3 actes. Paris: Imbault, 1811.